از نگاه امام علی (ع)، دنیا و دلبستگی به لذت های دنیا، از موثر ترین موانع تربیت معنوی به حساب آمده و آفت های بسیاری را در پی خواهد داشت. توجه به آثار سوء دنیا گرایی، انسان را در مسیر رشد و تعالی که موجب سعادت انسان می گردد، حفظ کرده و باعث می شود در طریق سعادت حرکت کند.

حقیقت دنیا پرستی در کلام امام علی (ع)

دنیا و دنیا گرایی در آموزه های امام علی (ع) به کرات مورد نکوهش قرار گرفته است و بی اعتباری و رذالت آن در قالب مثال های زیبایی تبیین گردیده است. از جمله فرموده است: «دنیای شما نزد من خوارتر است از عطسه (آب بینی) بز ماده»؛[1] «مثل دنیا همچون مار است، پوست آن نرم و درونش زهر مرگبار است، فریفته نادان به آن عشق می ورزد و خردمند دانا از آن بر حذر می باشد»؛[2] «و همانا این دنیای شما نزد من خوارتر و پست تر است از برگی که در دهان ملخی باشد که آن را می جود».[3]

امام علی (ع) در نکوهش دنیا پرستی فرموده اند: ریشه کلمه دنیا از دنی و دنائت است، یعنی دنیا طلبی به پستی ختم می شود. این دیدگاه امام (ع) نسبت به دنیا، نشان دهنده این نکته است که دنیا ابزار بهره مندی برای آخرت قرار نگیرد، لذا اگر دنیا پلی برای رسیدن به آخرت باشد، به سعادت و رشد معنوی ختم می شود و آن مورد ستایش می باشد. همان طور که پیامبر خدا (ص) فرمود: «دنیا مزرعه آخرت است».[4]

اصطلاح دنیا غالباً در معنای اصلی خود، یعنی عالم طبیعت و جهان هستی به کار می رود، همان گونه که در روایات ما از آن با عبارات مزرعه آخرت، محل تجارت اولیای الهی و یا سجده گاه دوستان خدا یاد شده است. انحراف، تباهی و فساد ایمان و آخرت انسان ها از آفات دنیا و لذات زودگر است که مورد نکوهش اولیای دین قرار گرفته است؛ و اما این که چه چیز دنیا نامطلوب است و چرا مورد نکوهش واقع شده است؟ جواب اجمالی آن این است که آنچه نامطلوب است، دل بستن به دنیا و دنیا را به جای آخرت گرفتن است، نه این که وجود دنیا شر باشد. آنجایی که محل تجارت اولیاء الله و مزرعة الاخرة هست، بد نیست. این که ما دنیا را به جای مطلوب اصلی بگیریم و راه را به جای مقصد و وسیله را به جای هدف بپذیریم، مذموم است و البته مذمت به ما بر می گردد، نه به وجود دنیا.

حب دنیا؛ اساس همه فتنه ها

علم به منبع دنیا دوستی، نقشی مهم در مقابله با آفت خطرناک آن دارد. بر همین اساس اگر جامعه ای یا شخصی به راستی به دنبال درمان خود از این بیماری باشد، باید ببیند که منبع آن کجاست. از امام صادق (ع) این حدیث قدسی نقل شده است که خدای متعال به حضرت موسی (ع) فرمود: «ای موسی هر فتنه ای در عالم واقع شود، بذر و تخمش حبّ دنیاست».[5]

در کتاب غرر الحکم، ده ها حدیث از کلمات قصار امیرالمؤمنین (ع) در مذمّت حبّ دنیا نقل شده است. در یکی از آن ها حضرت (ع) می فرماید: «حُبُّ الدنيا رأسُ الفِتَنِ و أصلُ المِحَنِ»؛[6] «رأس و اساس همه فتنه ها حبّ دنیاست و اصل همه محنت ها و بلاها هم حبّ دنیاست».

بلاهایی که به انسان رو می آورد برای این است که تعلق به دنیا دارد و خواسته اش نسبت به دنیا فراهم نشده است؛ مسایل برخلاف میل و علاقه ای که به دنیا دارد، پیش رفته است، این است که ناراحت می شود. مصیبت برای چنین کسی به معنای از دست دادن چیزی است که موجب لذت های دنیا است. پس اصل محنت ها، حبّ دنیا و لذت های دنیا است. به همین جهت آن هایی که به دنیا علاقه ندارند، از بلاها و مصیبت ها خیلی ناراحت نمی شوند.

استرس ها ،فشارها، اضطراب ها و بیماری های روانی همه برای کسانی است که به دنیا دلبستگی دارند. وقتی تعلق به دنیا نباشد، ناراحتی هم پیدا نمی شود و این بیماری ها و محنت ها هم به دنبالش پیش نمی آید. در سخنی از امیرالمؤمنین علی (ع) آمده است که فرموده اند:

«إِنَّكَ لَنْ تَلْقَى اللَّهَ سُبْحَانَهُ بِعَمَلِ أَضَرَّ عَلَيْكَ مِنْ حُبّ الدُّنْيَا»؛[7] «تو هرگز خداوند سبحان را با کاری زیانبارتر از دنیا دوستی دیدار نخواهی کرد». منظور این است، ای انسان تو که خدا را ملاقات می کنی، ممکن است چیزهایی داشته باشی که به حالت مضر باشد؛ گناهانی کرده ای و در قیامت وقتی وارد آن عالم می شوی، به تو ضرر می زند ولی هیچ چیز نیست که ضررش به اندازه حبّ دنیا باشد. آن که بیشتر تو را از رحمت خدا دور و از لقای الهی محروم می کند، حبّ دنیاست».

همه انسان ها کم و بیش دلبستگی هایی به لذت های دنیا دارند و به این رذیلت مبتلا هستند. حال باید چه کنیم تا بتوانیم خود را از آن خلاص کنیم؟ ابتدا انسان باید باور کند که این ها به ضررش تمام می شود. وقتی این را باور کرد، درصدد برمی آید که با آن به صورت جدی مبارزه کند و خودش را خلاص کند. تا باور نکرده ایم که این واقعاً برای ما ضرر دارد، طبعاً اراده جدی برای مبارزه با آن پیدا نمی کنیم.

لذت طلبی افراطی

اصل لذت طلبی نه حرام شرعی است و نه رذیله اخلاقی، آنچه آفت خودسازی و معنویت محسوب می شود، لذت طلبی افراطی است. غرق شدن بیش از حد بسیاری از مردم در لذت های دنیای زود گذر و کم ارزش و غفلت از لذت های ارزنده تر و ماندگار معنوی، یکی از مواردی است که باعث نکوهش لذت طلبی افراطی می شود. از جمله مسائلی که زمینه توجه انسان را به سمت دنیا گرایی ایجاد می کند، جاذبه لذت های دنیا است.

آنچه از دنیا مذمت شده، علاقه و وابستگی روحی و قلبی به دنیاست که موجب رکود انسانی می شود و او را از هدف اصلی آفرینش باز می دارد. البته میل و علاقه به دنیا، به صورت یک امر طبیعی نباید مذموم باشد؛ چون این علاقه بر مبنای حکمت و مصلحت الهی در طبیعت انسان نهاده شده است. اگر این میل نبود، هیچ پیشرفت و تمدنی شکل نمی گرفت. اگر تمدن های اسلامی شکل گرفته، بر مبنای همین خواسته درونی بوده است.

علاقه به امور دنیا، به زن و فرزند، مال و ثروت و جاه و قدرت، سنت و فطرت الهی است، وسیله چرخش زندگانی این جهان است. اگر این علایق از بشر گرفته شود، اجتماع انسانی مختل شده، می خوابد. حرکت زندگی، کمال زندگی و حیات آدمی متوقف بر آن علایق است؛ اما اگر این علاقه تبدیل به هدف شود و به شکل بند و زنجیر درآید، این شکل علاقه از نظر اسلام مردود است.

سرگرم شدن به آن علاقه ها و رضایت، قناعت و اکتفا بدان، موجب رکود و توقف انسان می شود و این مذموم است. اگر به دنیا به عنوان هدف نگاه شود، این نگاه امراضی روحی روانی به دنبال می آورد و روزنه های بینایی دل را مسدود می کند و صفا و لطافت آن را می گیرد.

امام علی (ع) فرمودند: «مَنْ أَبْصَرَ إِلَیْهَا أَعْمَتْهُ»؛[8] «کسی که چشم به دنیا بدوزد و با چشم دل به او بنگرد، دنیا کورش می کند و از پیمودن راه کمال بازش می دارد». همچنین امام علی (ع) فرمودند: «تَعَبَّدُوا لِلدُّنْيَا أَيَّ تَعَبُّدٍ وَ آثَرُوهَا أَيَّ إِيْثَارٍ»؛[9] «دنیا را چگونه پرستیدند و چگونه آن را بر خود برگزیدند». «يَتَنَافَسُونَ فِي دُنْيَا دَنِيَّةٍ»؛[10] «در این پرستش و عبودیت بر یکدیگر پیش می گیرند». در نتیجه، دچار امراضی می شوند؛ از قبیل «هَمٍّ لَا يُغِبُّهُ، وَ حِرْصٍ لَا يَتْرُكُهُ، وَ أَمَلٍ لَا يُدْرِكُهُ»؛[11] «اندوهی رها نشدنی، حرصی جدا نشدنی و آرزویی نایافتنی».

دنیا و لذت های دنیا در ذات خود بد نیستند، بلکه اگر استفاده افراطی از لذات دنیوی سبب غفلت انسان شود و انسان به آن ها اصالت بدهد، در آن صورت انسان کار نابجایی کرده است؛ و اگر از آن ها در مسیر تعالی و رشد معنوی خود بهره ببرد، بسیار پسندیده است.

البته درباره بهره مندی از لذات دنیا، توجه به این نکته لازم است که اولاً از نگاه امام علی (ع)، از سرزنش دنیا برای مؤمنان منع کرده و استفاده از آن را حلال دانسته و هرگونه تحریم بهره مندی آن را مورد نکوهش قرار داده است؛ و ثانیاً به انسان ها هشدار نموده است که این نعمت های دنیوی را به صورت افراطی مورد استفاده قرار نداده و از افراط در لذات دنیا اجتناب کنند؛ و ثالثاً فرموده اند: از برتری دادن لذت های دنیای زودگذر بر لذت های آخرت خودداری نمایند.

عطش تشنگان دنیا

امام علی (ع) در خطبه دیگری در مورد حقیقت دنیا و دل نبستن به آن می فرماید:

«أَلَا وَ إِنَّ الدُّنْيَا قَدْ تَصَرَّمَتْ وَ آذَنَتْ بِانْقِضَاءٍ وَ تَنَكَّرَ مَعْرُوفُهَا وَ أَدْبَرَتْ حَذَّاءَ، فَهِيَ تَحْفِزُ بِالْفَنَاءِ سُكَّانَهَا وَ تَحْدُو بِالْمَوْتِ جِيرَانَهَا وَ قَدْ أَمَرَّ فِيهَا مَا كَانَ حُلْواً وَ كَدِرَ مِنْهَا مَا كَانَ صَفْواً، فَلَمْ يَبْقَ مِنْهَا إِلَّا سَمَلَةٌ كَسَمَلَةِ الْإِدَاوَةِ أَوْ جُرْعَةٌ كَجُرْعَةِ الْمَقْلَةِ لَوْ تَمَزَّزَهَا الصَّدْيَانُ لَمْ يَنْقَعْ. فَأَزْمِعُوا عِبَادَ اللَّهِ الرَّحِيلَ عَنْ هَذِهِ الدَّارِ الْمَقْدُورِ عَلَى أَهْلِهَا الزَّوَالُ وَ لَا يَغْلِبَنَّكُمْ فِيهَا الْأَمَلُ وَ لَا يَطُولَنَّ عَلَيْكُمْ فِيهَا الْأَمَدُ»؛[12]

«آگاه باشید که به راستی دنیا رو به فنا و نیستی نهاده و ساکنان خود را به نیستی و نابودی می کشاند و همسایگانش را به سوی مرگ می راند؛ پس از این دنیا باقی نمانده است، مگر ته مانده ای، مانند ته مانده ظرف آب ریخته شده یا جرعه ای آب که با آن عطش تشنگان دنیا فرو نخواهد نشست.

پس چیزی که این ویژگی ها را دارد، دل بستگی و توجه به آن فایده ای ندارد و نباید به آن دل بست و تکیه نمود، چرا که توجه به دنیا حاصل از پندار ثابت و دوام آن است».

همچنان که خدای سبحان می فرماید: «مَا عِندَكُمْ يَنفَدُ وَمَا عِندَ اللَّهِ بَاقٍ»؛[13] «آنچه نزد شماست، نابود شدنی و آنچه نزد خدای سبحان است، باقی و ماندنی است».

طالبان دنیا چنان حرص و طمعی بر آن ها حاکم است که تا پایان عمر از مال اندوزی خسته نمی شوند و چون معتاد به جمع کردن زخارف دنیا شده اند، هیچ گاه سیری نسبت به مال دنیا در آن ها مشاهده نمی شود و هر چه سن شان بالا می رود، درجه حرص آن ها نیز بالا می رود و به همان نسبت رهایی از وضع موجود برایشان سخت تر می گردد.

سکر نعمت

خطر مستی و سرمستی ناشی از نعمت که مورد تأکید نهج البلاغه است، اختصاصی به زمان یا نعمت خاصی ندارد. از دیگر آفات دنیا و دنیا گرایی، رفاه زیاد و نهایتاً مستی ناشی از امکانات زیاد است. احتمال ابتلا به مستی (سکر) و بد مستی (بطر) ناشی از نعمت در آخرالزمان و برای ما که در عصر غیبت زندگی می کنیم، بیشتر از زمان حضور مستقیم حجت های الهی است.

امام علی (ع) در سخنان خود نکته ای را یاد می کند که آن را سکر نعمت، یعنی مستی ناشی از رفاه می نامند که به دنبال خود بلای انتقال را می آورد.[14]

امام علی (ع) می فرمایند: «ثُمَّ إِنَّكُمْ مَعْشَرَ الْعَرَبِ أَغْرَاضُ بَلَايَا قَدِ اقْتَرَبَتْ، فَاتَّقُوا سَكَرَاتِ النِّعْمَةِ وَ احْذَرُوا بَوَائِقَ النِّقْمَةِ»؛[15] «شما ای عرب ها، هدف تیرهای بلا هستید که نزدیک است. از مستی های نعمت بپرهیزید و از سختی های عذاب الهی بترسید و بگریزید».

همچنین در جایی دیگر، آینده وخیمی را برای مسلمین پیشگویی می کند، می فرمایند: «ذَاكَ حَيْثُ تَسْكَرُونَ مِنْ غَيْرِ شَرَابٍ بَلْ مِنَ النِّعْمَةِ وَ النَّعِيمِ»؛[16] «آن هنگام، هنگامی است که شما مست می گردید، اما نه از باده، بلکه از نعمت و رفاه». آری سرازیر شدن نعمت های بی حساب به سوی جهان اسلام و تقسیم غیر عادلانه ثروت و تبعیض های ناروا، جامعه اسلامی را دچار بیماری مزمن دنیازدگی و رفاه زدگی خواهد کرد.[17]

در روایات بر مستی ناشی از چند نعمت خاص که بیشتر و خطرناک تر است، تأکید شده است. از میان همه آن روایات، به حدیثی از امام علی (ع) اکتفا می کنیم که فرمود: «ييَنبَغِي للعاقِلِ أن يَحتَرِسَ مِن سُكرِ المالِ ، و سُكرِ القُدرَةِ ، و سُكرِ العِلمِ ، و سُكرِ المَدحِ ، و سُكرِ الشَّبابِ ، فإنَّ لِكُلِّ ذلكَ رِياحا خَبيثةً تَسلُبُ العَقلَ و تَستَخِفُّ الوَقارَ»؛[18] «سزاوار است که خردمند از مستی ثروت و مستی قدرت و مستی دانش و مستی ستایش و مستی جوانی پرهیز کند؛ زیرا هر یک از این مستی ها بوهای پلیدی دارد که عقل را می رباید و وقار را از بین می برد».

«تسلب العقل»؛ یعنی مست می کند و «تَستَخِفُ الوَقارَ»؛ یعنی سرمستی می آورد و انسان کارهایی خواهد کرد که او را سبک و خوار می سازد.

نمونه تاریخی سرمستان از مال، قارون است که به جای استفاده صحیح از ثروت، سرمست از آن شد و بر خلق خدا ستم کرد. فرح و شادی ای که قارون دچار آن شده بود، همان بطر و سرمستی ناشی از مال بود. نمونه بارز سرمستان قدرت نیز فرعون است که دچار غرور و تکبر شد، به مردم ستم کرد و ادعای خدایی نیز داشت:

«فَقَالَ أَنَا رَبُّكُمُ الْأَعْلَىٰ»؛[19] ولى فرعون تکذیب نمود و عصیان کرد. سپس پشت کرد و به کوشش برخاست و گروهی را فراهم آورد و ندا در داد و گفت: پروردگار بزرگتر شما منم! خداوند او را به کیفر دنیا و آخرت گرفتار کرد. این ماجرا اختصاصی به فرعون ندارد؛ همان گونه که جریان قارون نیز یک قاعده کلی است.

دانش نیز مستی آور است، مانند بلعم باعورا که دعایش در پیشگاه خدا به اجابت می رسید، ولی بر اثر تمایل به فرعون و وعده و وعیدهای او، از راه حق منحرف شد و همه مقامات معنوی خود را از دست داد. چاپلوسی، تملق و تعریف بیش از اندازه، نیز از نشانه های نفاق است. پس نباید به تمجیدهای شیرین، اما دروغ دل بست و خود را گم کرد که این آغاز مستی و سرمستی و نهایتاً بدبختی است.

امام علی (ع) فرمودند: «كَمْ مِنْ مُسْتَدْرَجٍ بِالْإِحْسَانِ إِلَيْهِ، وَ مَغْرُورٍ بِالسَّتْرِ عَلَيْهِ، وَ مَفْتُونٍ بِحُسْنِ الْقَوْلِ فِيهِ …»؛[20] «چه بسا کسی که با نعمت هایی که به او رسیده، به دام افتد و با پرده پوشی بر گناه، فریب خورد و با ستایش شدن، آزمایش گردد».

جوانی نیز از جمله نعمت هایی است که معمولاً انسان را دچار مستی و غفلت می کند.

علت این که امام علی (ع) با رفاه زدگی و دنیا زدگی به مبارزه برمی خیزد و تلاش می کند تا جامعه رفاه زده زمان خود را از عواقب و آفات دنیا زدگی آگاه کند، این است که دنیا و لذت های دنیا، مانع از این است که انسان به معنویات توجه کند؛ زیرا دنیا با تمام فریبندگی هایش مانع نیل آدمی به کمال می شود.

لذت های دنیا

امام علی (ع) درباره شناخت آفات دنیا و لذات زودگذر و کشنده آن می فرمایند: «أَيُّهَا النَّاسُ، إِنَّمَا أَنْتُمْ فِي هَذِهِ الدُّنْيَا غَرَضٌ تَنْتَضِلُ فِيهِ الْمَنَايَا، مَعَ كُلِّ جَرْعَةٍ شَرَقٌ وَ فِي كُلِّ أَكْلَةٍ غَصَصٌ، لَا تَنَالُونَ مِنْهَا نِعْمَةً إِلَّا بِفِرَاقِ أُخْرَى»؛[21]

«اى مردم! شما در این دنیا، به مثابه آماج هستید و مرگ ها تیرهای خود را به سوی شما می افکنند. هر جرعه ای که می نوشید، آب در گلویتان می جهد؛ و هر لقمه ای که می بلعید، گلوگیرتان می شود. از هیچ نعمتی بهره نمی یابید، مگر آن که نعمتی دیگر را از دست می دهید».

از دیگر مسائلی که زمینه گرایش انسان ها به سمت دنیا پرستی را فراهم می کند، جاذبه لذت های دنیا است. در این بخش از خطبه امام علی (ع) به ناپایداری دنیا و آفت هایی که از هر سو انسان را تهدید می کند اشاره می فرماید. به تضاد مواهب مادی دنیا اشاره کرده، می فرماید: آن ها قابل جمع نیستند، انسان به یکی می رسد، از دیگری جدا می شود، مثلاً از نعمت فرزند محروم است، خدا فرزندانی به او می دهد، ولی فرزندان آسایش او را سلب می کنند؛

و یا این که فقیر است و مالی ندارد و سخت در زحمت است، خداوند اموالی به او می بخشد، اما حفظ و مدیریت اموال، مجالی برای استراحت به او نمی دهد. مرکب ندارد، گرفتار مشکلات است، ولی با پیدا کردن مرکب، انواع هزینه ها و مشکلات نگهداری و امثال آن دامان او را می گیرد و به همین ترتیب، هر نعمتی را به چنگ می آورد نعمتی را از دست می دهد؛ و به گفته حافظ:

شکوه تاج سلطانی که بیم جان در آن درج است / کلاهی دلکش است اما به دردسر نمی ارزد

با توجه به این که انسان طبیعتاً موجودی است که نسبت به مظاهر زیبای دنیا حریص است و در صورتی که امکان بهره برداری از لذایذ مادی برایش فراهم شود، کنترل خود را از دست داده و راه افراط را در پیش می گیرد، با توجه به این پیامد خطرناک که مانع راه رشد و کمال انسان در نیل به معنویت است، خداوند بارها در قرآن مجید این مسئله را یادآور نموده و جلوه گری و فریبندگی مظاهر دنیا را هم به پیامبر اکرم (ص) و هم به مؤمنان متذکر شده است.

در نهج البلاغه نیز امام (ع) به کرات به زودگذر بودن دنیا اشاره نموده، بنابراین دنیا دارای لذاتی زودگذر است که این لذات از بین برنده عمر انسان ها و آفت معنویت انسان است.

نتیجه گیری

امام علی‌ (ع) در پس هشدار درباره دلبستگی به لذت‌های دنیا و مستی نعمت، در حقیقت به بیداری انسان از غفلت و غرق شدن در زرق‌ و برق زودگذر دنیا می پردازد. آن حضرت (ع) با بینشی الهی یادآور می‌شوند که دلبستگی افراطی به لذت های دنیا، دل را از یاد خدا تهی کرده و انسان را از مسیر کمال و آخرت باز می‌دارد. نعمت‌های دنیوی، اگر موجب غفلت و غرور شوند، به جای وسیله‌ای برای رشد، به دام و آزمایشی سخت تبدیل می‌گردند. بنابراین، اعتدال در بهره‌مندی از دنیا، مهم‌ترین راه‌ حفظ بیداری قلب و آمادگی برای سرای ابدی است.

پی نوشت ها

[1] . شریف الرضی، نهج البلاغه، حکمت 236.

[2] . شریف الرضی، نهج البلاغه، خطبه 3.

[3] . شریف الرضی، نهج البلاغه، حکمت 236.

[4] . ابن ابی فارس، معجم مقاییس اللغة، ج1، ص183.

[5] . مجلسی، بحار الانوار، ج13، ص354.

[6] . آمدی، غررالحکم و دررالکلم، ص348.

[7] . آمدی، غررالحکم و دررالکلم، ص267.

[8] . شریف الرضی، نهج البلاغه، خطبه 82.

[9] . شریف الرضی، نهج البلاغه، خطبه 111.

[10] . شریف الرضی، نهج البلاغه، خطبه 151.

[11] . شریف الرضی، نهج البلاغه، خطبه 228.

[12] . شریف الرضی، نهج البلاغه، خطبه 52.

[13] . نحل، 96.

[14] . مطهری، سیری در نهج البلاغه، ص273.

[15] . شریف الرضی، نهج البلاغه، خطبه 151.

[16] . شریف الرضی، نهج البلاغه، خطبه 187.

[17] . شریف الرضی، نهج البلاغه، خطبه 274.

[18] . آمدی، غررالحکم و دررالکلم، ص455.

[19] . نازعات، 24.

[20] . شریف الرضی، نهج البلاغه، خطبه 116.

[21] . شریف الرضی، نهج البلاغه، خطبه 145.

منابع

1. قرآن کریم.
2. ابن فارس، احمد بن فارس، معجم مقاییس اللغة، قم، مکتب الاعلام الاسلامی، 1404ق.
3. آمدی، عبدالواحد بن محمد، غرر الحکم و درر الکلم، قم، دارالکتاب الاسلامی، 1410ق.
4. شریف الرضی، محمد بن حسین، نهج البلاغة، محقق: صبحی صالح، قم، دار الهجرة، 1414ق.
5. مجلسی، محمد باقر، بحارالأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1403ق.
6. مطهری، مرتضی، سیری در نهج البلاغه، تهران، صدرا، 1380.

منبع مقاله | با اقتباس و ویرایش از:

ورمزیار، محسن، احتشامی، علی حسین، خوشخویی، منصور، نقش آسیب های دنیا گرایی در تربیت معنوی از منظر نهج البلاغه، فصلنامه پژوهشنامه نهج البلاغه، شماره 34، 1400، ص 156-139.