نهج البلاغه ترجمه استاد مکارم شیرازی

هنگامى که اخبار متواترى از گوشه و کنار به امام (علیه السلام) رسید که اصحاب معاویه، بر پاره اى از بلاد، استیلا یافته اند. عبیدالله بن عباس و سعید بن نمران، فرمانداران امام (علیه السلام) در یمن، پس از غلبه بُسْربن اَبى اَرْطَارة بر آن جا، نزد امام (علیه السلام) بازگشتند. امام (علیه السلام) براى توبیخ و سرزنش اصحابش به دلیل مسامحه در جهاد و تخلّف از دستوراتش، بر منبر ایستاد و این سخن را ایراد فرمود:

حال اعراب و چگونگى حیات و معیشت آنان را در پیش از بعثت پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم)بیان مى کند؛ آنگاه به شرح حال خویش در سال هاى قبل از بیعت مسلمین با وى، مى پردازد.

هنگامى که خبر حمله لشکر معاویه به شهر (مرزىِ) انبار، به آن حضرت رسید، مردم براى جهاد حرکت نکردند؛ امام (علیه السلام) این خطبه را ایراد مى فرماید و فضیلت جهاد را، در آن برمى شمرد و مردم را به قیام (در برابر غارتگران شام) تشویق مى کند، همچنین آگاهى خود را به فنون و مدیریت جنگ بیان مى دارد و مسئولیّت عواقب این حمله را متوجه مردمى مى سازد که از وى اطاعت نکردند.

بخشى است از خطبه اى که آغاز آن «الحمدلله غیر مقنوط من رحمته» آمده ودر آن یازده تذکّر است

بیان امام (علیه السلام) بعد از حمله ضحاک بن قیس ـ از دوستان معاویه ـ به حجاج، بعد از داستان حکمین و در آن، به یارانش فرمان مى دهد تا در برابر حوادثى که در اطرافشان مى گذرد، به پا خیزند

تحلیلى درباره قتل عثمان سخنانى که موضع عثمان و موضع خود و نیز موضع مردم را در برابر کارهایى که در این حادثه کردند، روشن ساخته و خود را به طور کامل از خون عثمان تبرئه کرده است.

به ابن عباس هنگامى که او را به سوى زبیر فرستاد و قبل از آغاز جنگ جمل او را به اطاعت از خود دعوت کرد:

وصف ستمگرى زمانه و تقسیم مردم به پنج دسته و سخن درباره زهد در دنیا

هنگام خروج براى جنگ با اهل بصره و در آن فلسفه بعثت انبیا و سپس فضایل خویش را برشمرده و کسانى را که بر ضدّ او قیام کردند، نکوهیده است

براى بسیج مردم به منظور حرکت به سوى شامیان، بعد از پایان کار خوارج در نهروان (و خاموش شدن فتنه آنان) و در آن (از سستى و کوتاهى مردم در امر جهاد با دشمن،) سخت اظهار ناراحتى مى کند و آنان را با این روش صحیح و منطقى ارشاد مى فرماید:

پس از پایان گرفتن جریان حکمین و در آن بعد از حمد و ثناى الهى بر این ابتلا، به شرح آن مى پردازد. (عمروبن عاص با حیله و تزویر، ابوموسى اشعرى نادان را فریب داد تا على (علیه السلام) را از خلافت خلع و معاویه را نصب کنند و این موضوع مردم عراق را سخت تکان داد))

تهدید خوارج نهروان (تا بیدار شوند و به حق گردن نهند)