کتاب شریف نهج البلاغه همواره جایگاهی ویژه در بیان مفاهیم اخلاقی، اعتقادی و انسانی داشته است. ارائه معارفی از نهج البلاغه در قالب پرسش های کوتاه و روشن، راهی مناسب برای طرح این مفاهیم به شکلی قابل فهم و منسجم است. پرداختن به معارفی از نهج البلاغه با زبانی ساده و ساختار پرسش وپاسخ، فهم مطالب و انتقال آموزه های امیرالمومنین حضرت امام علی (ع) را آسان تر می نماید. این نوشتار با گردآوری معارفی از نهج البلاغه تلاش دارد محتوای آن را در قالبی کوتاه و روان عرضه کند.
پرسش های معارفی از نهج البلاغه
- حضرت علي (ع) چه كسي را تشبيه به گاوی مي كند که شاخهایش در اطراف گوشش پیچ خورده؟
طلحه (خطبه 31)
- «زبير» با حضرت علي (ع) چه نسبتي دارد؟
پسردایی (خطبه 31)
- حضرت علي (ع) چه كسي را پدر قوچهاي چهارگانه معرفي مي كند؟
مروان بن حكم (خطبه 73، شماره 3)
- چه كسي حضرت علي (ع) را به شوخ طبعي و اهل مزاح افتراء مي زند؟
عمرو عاص (خطبه 84)
- در كدام نماز ميت بود كه پيامبر اكرم (ص) بجاي پنج تكبير، هفتاد تكبير گفت؟
نماز بر پيكر حمزه سيدالشهداء (نامه 28، شماره 7)
- به نظر حضرت علي (ع) علم بهتر است يا ثروت؟
علم زیرا علم از تو پاسداری می کند و تو از مال، مال با انفاق کم می شود ولی علم زیاد می شود و… (حكمت 437)
- به نظر حضرت علي (ع) عدالت برتر است يا سخاوت؟
عدالت (خطبه 192، شماره 121)
- كداميك از ائمه هنگام نزول وحي بر پيامبر اسلام (ص)، صداي ناله شيطان را شنيد؟
حضرت علی (ع) – (خطبه 192، شماره 123).
- چه قومي از پيامبر اسلام (ص) درخواست معجزه «حركت درخت از ريشه» كردند؟
قريش (خطبه 192، شماره 117).
- پيامبر اسلام (ص) به چه كسي غذاي جويده دهان خود را مي داد؟
حضرت علی (ع) – (خطبه 198، شماره 12).
- خداوند چه ديني را بالاتر از همه اديان قرار داده است؟
دين اسلام (خطبه 198، شماره 12)
- چه كسي متصدي غسل پيامبر گرامي اسلام (ص) شد و پيامبر اسلام (ص) در دامن چه كسي جان سپرد؟
حضرت علي (ع) – (خطبه 197، شماره 3)
- در كدام قوم بود كه گناه يك نفر موجب عذاب و كيفر براي همه قوم شد؟
قوم ثمود (خطبه 201، شماره 2)
- كدام يك از مخلوقات خداوند خواب و فراموشي ندارد؟
فرشتگان و ملائكه (خطبه 1، شماره 19)
- حضرت علي (ع) چه مخلوقاتي را ستون براي عرش معرفي مي كند؟
فرشتگان (خطبه 1، شماره 21)
- حضرت علي (ع) كوتاهي حكومت چه كسي را به ليسيدن سگ از بيني تشبيه كرده اند؟
مروان بن حكم (خطبه 73، شماره 2)
- از ديدگاه حضرت علي (ع) مسلمان واقعي چه كسي است؟
مسلمان واقعي كسي است كه مسلمانان از زبان و دستش در امان باشند مگر آن جا كه حق اقتضا كند. (خطبه 167، شماره 3)
- از ديدگاه حضرت علي (ع) شريرترين مردم چه كساني هستند؟
خوارج (خطبه 127، شماره 5)
- از ديدگاه حضرت علي (ع) مبغوضترين افراد نزد خدا چه كساني هستند؟
مبغوضترين افراد نزد خدا بنده اي است كه خدا او را به خودش واگذاشته، از راه راست منحرف گشته و بدون راهنما گام بر مي دارد (خطبه 103، شماره 6)
- در كدام ماجرا بود كه رداي حضرت علي (ع) از دو طرف پاره مي شود؟
هنگام بيعت مردم با حضرت علي (ع) – (خطبه 3، شماره 13)
- حضرت علي (ع) بي ارزشي چه چيزي را به آب بيني گوسفند تشبيه مي كند؟
دنيا (خطبه 3، شماره 18)
- حضرت علي (ع) چه چيزي را به آبي متعفن و لقمه اي گلوگير تشبيه مي كند؟
زمامداري و حكومت بر مردم (خطبه 5، شماره 2)
- چه كسي دوبار اسير شده است؟
اشعث بن قيس (خطبه 19، كلام سيد رضي)
- «عُرفُ النّار» لقب چه كسي و به چه معنا است؟
اشعث بن قيس، «عُرفُ النّار» به معنى يال هاى آتش است که به خیانتکار می گفتند (خطبه 19، شماره 1)
- نام چه فصلهايي در نهج البلاغه ذكر شده است؟
فصل بهار، تابستان، پاییز و زمستان.
- شعار خوارج در جنگ صفين چه بود؟
«لا حكم الا لله» يعني: فرماني جز فرمان خدا نيست (خطبه 40، شماره 1)
- حضرت علي (ع) در مورد كدام قوم فرمود: «از شما حتي ده نفر باقي نخواهد ماند»؟
خوارج (خطبه 59)
- حضرت علي (ع) عاقبت كدام قوم را دزد و راهزن معرفي مي كند؟
خوارج (خطبه 60)
- حضرت علي (ع) ترسناكترين فتنه براي مؤمنين را، فتنه چه كسي مي داند؟
فتنه بني اميه (خطبه 93، شماره 7)
- چه قومي مرتكبين گناه كبيره را كافر مي دانند؟
قوم خوارج. آنان عقيده داشتند كه هر كس گناه كبيره اي انجام دهد كافر و از اسلام خارج مي گردد.
- حضرت علي (ع) تركهاي مغول را به چه صفاتي معرفي مي كند؟
حضرت مي فرمايد: گويا قومي را مي نگرم كه چهره هايشان همچون سپرهاي چكش خورده است، ديباج و حرير مي پوشند، اسبهاي اصيل را يدك مي كشند و آن چنان دستشان در كشتار باز است كه مجروحان از روي بدن كشتگان حركت مي كنند، و فراريان از اسير شدگان كمترند.» (خطبه 128، شماره 4)
- حضرت علي (ع) فاصله بين چه چيزي را چهار انگشت مي داند؟
حق و باطل (خطبه 141، شماره 2)
- از ديدگاه حضرت علي (ع) كدام ظلم بخشودني نيست؟
شرك به خدا (خطبه 176، شماره 31)
- محبوبترين چيزي كه حضرت علي (ع) دوست داشت با آن ملاقات كند چه بود؟
مرگ (خطبه 180، شماره 7)
- «ابن نابغه» لقب چه كسي مي باشد؟
عمروعاص؛ نابغه اسم زنی بدکاره بود. (خطبه 84)
- مراد از«ناكثين»، «قاسطين» و «مارقين» چه كساني هستند؟
«ناكثين» يعني پيمان شكنان، «قاسطين» يعني متجاوزان و «مارقين» يعني خارج شوندگان از دين. (خطبه 192، شماره 113)
- «شيطان ردهه» لقب چه كسي مي باشد؟
لقب شخصی به نام «ذوالثدية» رئيس خوارج مي باشد.
- از ديدگاه حضرت علي (ع) بهترين مخلوق در نزد خدا چه كسي است؟
وجود نازنین پیامبر اسلام (ص) – (خطبه 198، شماره 12)
- حضرت علي (ع) مصرف اموال خود را بعد از وفاتش به چه كسي مي سپارد؟
امام حسن (ع) – (نامه 24، شماره 2)
- «اسداله» لقب چه كسي مي باشد؟
حمزه سيد الشهداء عموي پيامبر اسلام (ص) – (نامه 28، شماره 13)
- «اسد الاحلاف» لقب چه كسي مي باشد؟
ابوسفيان (نامه 28، شماره 13)
- روزي از ايام هفته است كه خواندن نماز مخصوصي در آن روز سفارش شده و حضرت علي (ع) در نامه 69 به آن اشاره دارد؟
نماز جمعه (نامه 69، شماره 11)
- عاجزترين مردم از نظر حضرت علي (ع) چه كسي است؟
كسي كه از به دست آوردن دوست عاجز بماند و از او عاجزتر كسي است كه دوستانش را از دست بدهد (حكمت 12)
- از نظر حضرت علي (ع) ايمان بر چند پايه استوار است؟
بر چهار پايه: صبر، يقين، عدالت، و جهاد (حكمت 31)
- مراد حضرت علي (ع) از جمله، «زبان عاقل در پشت قلب او، و قلب احمق در پشت زبان او قرار دارد» چيست؟
منظور اين است كه عاقل زبانش را رها نمي سازد در سخن گفتن، مگر بعد از مشورت و فكر و سنجش. ولي احمق حرفها و سخناني كه از زبانش مي پرد قبل از مراجعه به فكر و دقت و انديشه است. (حكمت 40)
- حضرت علي (ع) جمله «خوابیدن با يقين و ايمان بهتر است از نماز با شك» را خطاب به چه گروهي فرمودند؟
خوارج حكمت 97.
- حضرت علي (ع) چه چيز را به ميوه نارس تشبيه مي كند؟
طلب خلافت بعد از غصب ابوبكر (خطبه 5)
- كدام يك از اصول دين در نهج البلاغه ذكر شده است؟
همه پنج اصل: توحيد، عدل، نبوت، امامت، معاد.
- كدام يك از فروع دين در نهج البلاغه ذكر شده است؟
نماز، روزه، زكات، حج، جهاد (خطبه 110)؛ امر به معروف و نهي از منكر (خطبه 156)
- حضرت علي (ع) در خصوص جلوگيري از احتكار در نامه 53 چه دستوراتي را براي مالك اشتر صادر كرد؟
از احتكار به شدت جلوگيري كن كه رسول خدا ـ صلي الله عليه وآله ـ از آن منع فرمود. بايد معاملات با شرائط آسان صورت گيرد، با موازين عدل و نرخهايي كه نه به فروشنده زيان رساند و نه به خريدار، و هرگاه كسي پس از نهي از تو از احتكار، به چنين كاري دست بزند او را كيفر كن، در مجازات او بكوش، ولي اين مجازات نبايد بيش از حد باشد. (نامه 53، شماره 99)
- از ديدگاه حضرت علي (ع) عيد واقعي چه روزي است؟
روزی كه انسان در آن روز معصيت و نافرمانی خدا نكند (حكمت 428)
- حضرت علي (ع) در حكمت 146 چه چيزي را پاسدار ايمان معرفي مي كند؟
صدقه (حكمت 146)
- حضرت علي (ع) در حكمت 428 جشن روزه دار را در چه چيز مي داند؟
قبولي روزه نزد خداوند (حكمت 428)
- بزرگترين گناه در حكمت 348 چه گناهی معرفی شده است؟
كوچك شمردن گناهان (حكمت 348)
- بزرگترين فاجعه تاريخ در نگاه حضرت علي (ع) چه بود؟
وفات رسول خدا (ص) – (خطبه 202، 235)
- بزرگترين شاهد در نهج البلاغه در خطبه 212 چه كسي معرفي شده است؟
ذات خداوند (خطبه 212)
- بهترين داور در نهج البلاغه چه كسي معرفي شده است؟
ذات خداوند (نامه 45، شماره 8)
- حضرت علي (ع) در نامه 45 ترسناكترين دادگاه را كدام دادگاه معرفي مي كند؟
روز قيامت (نامه 45، شماره 10)
- حضرت علي (ع) بزرگترين فقر را چه چيزي معرفي مي كند؟
بی خردی (حكمت 380)
- دو نقدينه رايج در عصر حضرت علي (ع) چه بود؟
طلا و نقره.
جمع بندی
طرح معارفی از نهج البلاغه در قالب پرسش و پاسخ کوتاه، شیوه ای مناسب برای آشنایی با آموزه های اخلاقی و اعتقادی این کتاب ارزشمند است. براساس این روش، مفاهیم مهم نهج البلاغه بدون پیچیدگی و با بیانی روشن مطرح می شوند. گردآوری معارفی از نهج البلاغه به صورت منظم و خلاصه، زمینه بهره مندی بیشتر از سخنان امام علی(ع) را فراهم می سازد.
منبع مقاله: بازنشر از:
دانستنی های نهج البلاغه، وبگاه مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزه علمیه قم
