شريف رضی

هنگامى که خبر حمله لشکر معاویه به شهر (مرزىِ) انبار، به آن حضرت رسید، مردم براى جهاد حرکت نکردند؛ امام (علیه السلام) این خطبه را ایراد مى فرماید و فضیلت جهاد را، در آن برمى شمرد و مردم را به قیام (در برابر غارتگران شام) تشویق مى کند، همچنین آگاهى خود را به فنون و مدیریت جنگ بیان مى دارد و مسئولیّت عواقب این حمله را متوجه مردمى مى سازد که از وى اطاعت نکردند.

بخشى است از خطبه اى که آغاز آن «الحمدلله غیر مقنوط من رحمته» آمده ودر آن یازده تذکّر است

بیان امام (علیه السلام) بعد از حمله ضحاک بن قیس ـ از دوستان معاویه ـ به حجاج، بعد از داستان حکمین و در آن، به یارانش فرمان مى دهد تا در برابر حوادثى که در اطرافشان مى گذرد، به پا خیزند

تحلیلى درباره قتل عثمان سخنانى که موضع عثمان و موضع خود و نیز موضع مردم را در برابر کارهایى که در این حادثه کردند، روشن ساخته و خود را به طور کامل از خون عثمان تبرئه کرده است.

به ابن عباس هنگامى که او را به سوى زبیر فرستاد و قبل از آغاز جنگ جمل او را به اطاعت از خود دعوت کرد:

وصف ستمگرى زمانه و تقسیم مردم به پنج دسته و سخن درباره زهد در دنیا

هنگام خروج براى جنگ با اهل بصره و در آن فلسفه بعثت انبیا و سپس فضایل خویش را برشمرده و کسانى را که بر ضدّ او قیام کردند، نکوهیده است

براى بسیج مردم به منظور حرکت به سوى شامیان، بعد از پایان کار خوارج در نهروان (و خاموش شدن فتنه آنان) و در آن (از سستى و کوتاهى مردم در امر جهاد با دشمن،) سخت اظهار ناراحتى مى کند و آنان را با این روش صحیح و منطقى ارشاد مى فرماید:

پس از پایان گرفتن جریان حکمین و در آن بعد از حمد و ثناى الهى بر این ابتلا، به شرح آن مى پردازد. (عمروبن عاص با حیله و تزویر، ابوموسى اشعرى نادان را فریب داد تا على (علیه السلام) را از خلافت خلع و معاویه را نصب کنند و این موضوع مردم عراق را سخت تکان داد))

تهدید خوارج نهروان (تا بیدار شوند و به حق گردن نهند)

که در حکم خطبه است و در آن روحیات خود را و بعد از واقعه نهروان شرح مى دهد

تبیین، علت نام گذارى شبهه، به «شبهه» و حال مردم به هنگام گرفتارى در آن