اين انسان فريب خورده در پاسخ به مسووليت خود، بي اساس ترين و باطل ترين حجت را دارد، همين مغرور است که بي اعتبارترين عذر را براي وضع خود مي تراشد. شديدترين جهالت درباره خويشتن گريبانش را سخت گرفته است.

اي انسان، چه چيزي تو را به گناهي که مرتکب مي شوي جسور کرده است! و چيست سبب فريب خوردگي ات در برابر پروردگارت! به جهت چيست که با هلاک ساختن نفس خود، انس و الفت پيدا کرده اي؟ آيا از درد گناهت بهبود نخواهي يافت! آيا از خواب گراني که همه مشاعرت را ربوده است بيدار نخواهي گشت! آيا به خويشتن رحمي نخواهي کرد، همان رحمي که بر ديگران مي نمايي! چه بسا کسي را مي بيني که در گرماي شديد آفتاب در زحمت است، براي او سايبان تهيه مي کني. يا مبتلا به دردي را مي بيني که درد بدن او را گداخته است، از راه دلسوزي براي او گريه مي کني.

(اي جاهل به خويشتن) چه باعث شده است که به درد خود صبر نموده اي و تحمل مي ورزي! و چه چيزي تو را درباره نفس خويش که عزيزترين نفوس براي تو است، تسليت داده است (که هرگز به فکرش نيستي). چرا بيم شبيخون زدن يک مصيبت تو را بيدار نمي کند، در حالي که با گناهاني که به درگاه خدا مرتکب شده اي، خود را در مراتب غضبهاي او به هلاکت انداخته اي.

پس با يک تصميم، بيماري سستي و بي خيالي خودت را که در دلت راه يافته است، مداوا کن. (آري، معالجه کن) با بيداري، خواب غفلتي را که چشمت را فراگرفته است. مطيع خدا باش و با ذکر او انس بگير. آن حالتت را در نظر مجسم کن که از خدا روي گردانده اي و خداوند روي به تو دارد و تو را به بخشش خود مي خواند و تو را با فضل و احسانش مي پوشاند، در حالي که تو از او روي گردان شده، به ديگري روي آورده اي.

پس باعظمت است آن خداوند قوي در حد اعلاي کرامت. و چه شکسته و ناتواني تو اي انسان ضعيف. (با اين حال) باعث جرئت تو بر معصيت آن خداوند بزرگ چيست! در حالي که تو در پناه پوشش او قرار گرفته اي و در عرصه وسيع فضيلتش در حرکت و گردش هستي.

آن ذات اقدس (با اين حال) نه از احسانش به تو جلوگيري کرده است و نه پرده تو را دريده است. بلکه هرگز از لطف و عنايت او خالي نيستي، حتي يک چشم برهم زدن، چه با بخشيدن نعمتي که براي تو به وجود مي آورد، يا زشتي اي که بر تو مي پوشاند، يا بلايي که از تو برمي گرداند.

با اين حال چه گمان مي کني درباره اين خداوند، اگر اطاعتش کني. و سوگند به خدا، اگر اين صفت تمرد و عصيان را براي شخصي انجام مي دادي که در قوه با تو مساوي و در قدرت با تو برابر بود، قطعا تو خود اولين کسي بودي که به جهت اخلاق قابل توبيخ و اعمال زشتت عليه خود حکم مي کردي و خود را محکوم مي ساختي. من حقيقت را مي گويم.

اين دنيا نيست که تو را فريب داده است، بلکه اين تويي که به وسيله دنيا خود را فريفته اي. دنيا موعظه ها و قضاياي عبرت انگيز را بر تو روشن ساخته و بدون کمترين اختلاف براي تو اعلان نموده است.

و اين دنيا در وعده اي که درباره فرود آمدن بلا به بدن تو و کاهش در قوت تو، به تو مي دهد، راستگوتر و باوفاتر از آن است که به تو دروغ بگويد يا تو را بفريبد. بسا خيرخواهي که درباره تو و براي تو خيرانديشي و خيرخواهي مي کند، و نزد تو متهم است، و بسا راستگويي که خبر دنيا را به تو راست مي گويد، ولي از طرف تو تکذيب شده است.

و اگر تو آن خبردهنده و يادآورنده را در سرزمين ويران شده و خالي اش مي ديدي، قطعا آن را در نيکي يادآوري و ابلاغ پند به منزله يک انسان مي ديدي که مهربان به تو وپاسدار و نگهبان تو مي باشد. چه خانه خوبي است اين دنيا براي کسي که به خانه (حقيقي) بودن آن خشنود نباشد و چه محل خوبي است براي کسي که آن را باي خود محل وطن اتخاذ نکرده است. يقيني است که سعادتمندان دنيا در ابديت کساني هستند که امروز از آن گريزانند.

در آن هنگام که زمين، لرزه بزرگ را بگيرد و قيامت با حوادث بزرگش محقق گردد و هر کس به عملي که کرده، ملحق شود و به هر معبودي آنکه عبادتش نموده است، برسد و اهل هر اطاعتي به مطاع خود نايل آيد، در آن روز در سنجش عدالت و قسط خداوندي يک نگاه در هوا و صداي آرام حرکت قدم در زمين به نتيجه و جزاي خود نرسد، مگر بر مبناي حق خود. در آن روز چه حجتهايي که بي اساس و باطل خواهد بود و چه وسايل مورد تمسک براي عذر که بريده خواهد شد.

(حال که سرنوشت نهايي چنين است) در شوون خود چنان بکوش که بتواند عذر تو را مقبول و حجت تو را ثابت نمايد و بگير آنچه را که براي تو جاوداني است از آنچه که براي آن نخواهي ماند. براي سفر خود آماده باش و بيدار و ببين که برق نجات از کجا درخشيدن مي گيرد و با آماده کردن مرکب سفر، آماده کوچ از اين دنيا باش.