خداوند منزّه و برتر، یاد خود را مایه جلاى قلب ها قرار داده که بر اثر آن، گوش، پس از سنگینى (بر اثر غفلت) شنوا شود و چشم پس از کم سویى بینا گردد و از لجاجت و عناد، به انقیاد و اطاعت بازگردد و رام شود. خداوندى که نعمتهایش بزرگ و عظیم است همواره در هر عصر و زمان و در فاصله میان بعثت پیامبران، بندگانى داشت که حقایق را به فکر آن ها الهام مى کرد و با عقل و اندیشه آن ها سخن مى گفت تا آن ها در پرتو آن با نور بیدارى، چشم ها و گوش ها و قلب ها را روشن سازند و مردم را به یاد ایّام الله و روزهاى خاص الهى بیندازند و از مقام عظمت او بیم دهند. این افراد همچون راهنماى بیابان ها هستند که قافله ها را از گم کردن راه نجات مى دهند. هر کس راه حق را در پیش مى گرفت طریقش را مى ستودند و او را به نجات، بشارت مى دادند و آن کس که به چپ و راست منحرف شده بود طریقش را نکوهش مى کردند و از هلاکت بر حذر مى داشتند (آرى!) آن ها چراغ هاى روشن تاریکى ها بودند و راهنمایان در برابر شبهات!

یاد خدا اهلى دارد که آن را به جاى (زرق و برق) دنیا برگزیده اند، لذا هیچ تجارت و دادوستدى آن ها را از یاد خدا بازنداشته، با یاد خدا تمام دوران زندگى خود را سپرى مى کنند و با فریادهاى بازدارنده در گوش غافلان، آن ها را متوجه (کیفر) محرمات الهى مى کنند و به عدالت و معروف دعوت مى نمایند و خود عامل به آن هستند، مردم را از منکرات بازمى دارند و خود گرد آن نمى گردند. (با این که در دنیا هستند) گویى دنیا را رها کرده و به آخرت پیوسته اند و در آن قرار دارند، به همین سبب ماوراى دنیا را مشاهده کرده اند. گویى از پشت دیواره این دنیا سر برآورده و به برزخیان و اقامت طولانى آن ها در آن جا مى نگرند و (با چشم دل به قیامت نگاه مى کنند) و مى بینند که رستاخیز، وعده هاى خود را براى آن ها عملى ساخته، از این رو آن ها پرده ها را براى اهل دنیا کنار مى زنند (و حقایق عالم برزخ و قیامت را براى آن ها شرح مى دهند) گویى آن ها با چشم خود چیزهایى را مى بینند که مردم نمى بینند و مطالبى را مى شنوند که دیگران نمى شنوند.

اگر حال آن ها را در برابر عقل خود مجسّم سازى و مقامات ستوده و مجالس آنان را که مشهود فرشتگان است، بنگرى، که نامه هاى اعمال خویش را گشوده و به حسابرسى اعمال خود نشسته اند و هر کار کوچک و بزرگى را که مأمور به انجام آن بوده و کوتاهى کرده اند یا از آن نهى شده بودند و مرتکب گشته اند، حساب مى کنند و سنگینى بار خطاهایشان را بر دوش خود احساس مى نمایند (و مى بینند) که از کشیدن این بار سنگین ناتوان اند، و در نتیجه گریه گلویشان را مى فشارد و با صداى بلند همراه با یکدیگر ضجّه مى زنند و در پیشگاه پروردگارشان در مقام اظهار ندامت و اعتراف به تقصیر فریاد بر مى آورند. (آرى اگر آن حالات وآن عوالم معنوى را در نظر مجسّم کنى) خواهى دید که آنان نشانه هاى هدایت و چراغ هاى پرفروغ برطرف کننده تاریکى ها هستند. فرشتگان آن ها را در میان گرفته اند و آرامش و سکینه الهى بر آن ها نازل شده است؛درهاى آسمان به رویشان گشوده شده وجایگاه ومقام هاى والاى کرامت براى آنان فراهم گشته است، در جایى که خداوند به آن ها نظر رحمت افکنده و از سعى و کوشش آن ها راضى است و موقعیتشان را مى ستاید. آن ها با دعا ونیایش به درگاه خدا آرامش عفو و گذشت او را مى طلبند
و گروگان نیازمندى به فضل او و اسیران فروتنى در برابر عظمتش هستند، غم و اندوه طولانى (به سبب احساس تقصیر در اطاعت و بندگى) قلبشان را مجروح ساخته و گریه هاى بسیار، چشمانشان را خسته کرده است. براى هر درى که امید عفو و رحمت خدا از آن مى رود دستى براى کوبیدن دارند و از درگاه کسى درخواست مى کنند که گستردگى بخشش او تنگى ندارد و امیدواران، از درگاه او نومید برنمى گردند. (حال که چنین است) به حساب خود براى نفع خویشتن رسیدگى کن، (و کار به حساب دیگران نداشته باش) زیرا دیگران حسابرسى جز تو دارند.