قطعي است که خداوند سبحان، ذکر را عامل صيقل کردن دل ها قرار داده است که به وسيله آن پس از سنگيني گوش بشنوند و پس از کوري بينا گردند و پس از نافرماني و عناد ورزيدن اطاعت کنند. همواره چنين بوده است که براي خداوند متعال که عزيز است نعمتهاي او، زماني بعد از زماني.

و در مدتهاي متناوب، بندگاني است که خداوند در انديشه هاي آنان رازها مي گويد و در عقول و دل هاي آنان سخن مي گويد. آن رهروان کوي حق با نور بيداري در چشم ها و گوش ها و دل هايشان کسب روشنايي نمودند. مردم را به روزهاي خداوندي يادآور مي شوند و آنان را از مقام ربوبي بيمناک مي سازند. آن راه يافتگان به منزله راهنمايان در بيابان ها هستند.

هر کسي که راه راست را انتخاب کند، او را براي گزينش مزبور سپاس گويند و از افتادن در هلاکت برحذرش دارند. و بدينسان چراغ هايي در آن تاريکيها بودند و راهنماياني در آن مشکلات بودند .

و براي ذکر خداوندي، برازندگاني هستند که ذکر را به جاي دنيا گرفتند، نه تجارتي آنان را از خدا غافل کرد و نه خريد و فروشي. روزگار زندگي را با ذکر خداوندي سپري مي کنند و فرياد براي نهي و جلوگيري از حرام هاي خداوندي در گوش هاي غفلت زدگان مي زنند. دستور به عدالت و انصاف مي دهند و خود به همان دستور عمل مي کند و از زشتي ها نهي مي کنند و خود از آنها اجتناب مي نمايند. گويي دنيا را به سوي آخرت درنورديدند و در آن سراي ابديت قرار يافتند.

و پشت سر اين دنيا را مشاهده کردند. (حال آنان چنان است که) گويي بر حقايق پنهاني اهل برزخ در طول اقامت در آنجا مطلع گشته و قيامت وعده هاي خود را براي آنان محقق ساخته. و پرده از روي آنها براي مردم دنيا برداشته اند، چنانکه گويي آنان چيزي را مي بينند که مردم ديگر نمي بينند، و چيزي را مي شنوند که ديگران نمي شنوند.

اگر آنان را در مقامات پسنديده و مجالسي که دور هم جمعند در عالم تعقل مجسم کني در حالي که دفترهاي اعمال خود را باز کرده و براي محاسبه خويشتن نشسته اند (خواهي ديد) آنان به محاسبه خويشتن پرداخته اند

يا هر عمل يکه از آن نهي شده اند، ولي درباره آن تفريط نموده و مسامحه کرده و سنگيني وبال خود را بر پشت خود حمل کرده و از برداشتن و کشيدن بار آن وبال، ناتوان گشته اند. پس با صداي بلند و اندوهبار گريه کنند و با فغان و ناله پاسخ يکديگر را مي دهند. ناله از پشيماني و اقرار به تقصير به پروردگارشان سر داده اند. (آري) اگر در عالم تعقل مجسم کني، نشانه هاي هدايت را خواهي ديد.

و (خواهي ديد) چراغ هاي روشنگر تاريکي را که فرشتگان دور آنان جمع شده و آرامش بر آنان فرود آمده و درهاي آسمان به روي آنان گشوده و جايگاه هاي کرامت در مقامي براي آنان آماده گشته است، که خداوند در آنجا بر آنان مطلع و از کوشش آنان راضي است و مقامشان را پسنديده است.

آن سعادتمندان سراي آخرت با دعا به بارگاه خداوند عطر جانفزاي بخشش خداوندي را استشمام مي کنند. در گرو احتياج به لطف و احسان خداوندي، اسيران خضوع به عظمت رباني اند. امتداد اندوه، دل هاي آنان را و طول گريه، چشمانشان را مجروح نموده است.

براي هر در خواهش به بارگاه الهي، دستي است کوبنده از آنان. از خداوندي مسالت مي نمايند که در پيشگاه باعظمت او وسعت هيچ کرامتي تنگ نمي گردد و هيچ رغبت کننده از بارگاه جلالش نوميد برنگردد.

پس نفس خودت را براي خودت مورد محاسبه قرار بده، زيرا براي نفوس ديگر حسابگري جز تو وجود دارد.