اخباري که در دسترس مردم قرار گرفته است. حقي است و باطلي، و راستي است و دروغي، ناسخي است و منسوخي، عامي است و خاصي، محکمي است و متشابهي، مستند به حافظه راستين است و توهمي.

در زمان پيامبر اکرم(صلي الله عليه و آله)احاديث دروغ به آن حضرت بستند تا آنکه اقدام به خواندن خطبه فرمود و در آن خطبه چنين فرمود: (هر کس از روي عمد به من دروغي را نسبت بدهد جايگاه او آتش دوزخ باد.)

و جز اين نيست که حديث را چهار صنف از مردم براي تو مي آورند و براي آنان پنجمي نيست.

مردي که منافق است، ايمان را اظهار مي کند و خود را به طور ساختگي به اسلام مي پيوندد، نه احساس گناه مي کند و نه احساس سختي (در اظهارات خلاف واقع خود.) آن نابکار از روي عمد به رسول خدا (صلي الله عليه و آله )دروغ مي بندد. اگر مردم بدانند که او منافقي است دروغگو از وي (حديث) نپذيرند و سخن او را قبول نکنند.

ولي مردم درباره آن شخص مي گويند: يار پيامبر خدا (صلي الله عليه و آله )است. او را ديده و از او حديث شنيده و با سرعت از آن حضرت گرفته است. به همين جهت سخن او را مي گيرند. خداوند متعال از مختصات منافقين آنچه را که واقعيت آنان را بيان کند، خبر داد و آنان را همچنانکه مي بايست توصيف فرمود. سپس آنان پس از رحلت پيامبر اکرم (صلي الله عليه و آله )ماندند و به پيشوايان گمراهي و دعوت کنندگان به آتش با زور و بهتان نزديک شدند.

آن گمراهان و دعوت کنندگان به آتش، مقامات چشمگير جامعه را به آنان سپردند و آنان را فرمانروايان بر گردن هاي مردم قرار دادند، و به وسيله آنان دنيا را خوردند. و جز اين نيست که مردم از پادشاهان (و قدرتمندان) و دنيا تبعيت مي کنند، مگر کسي که خدا او را حفظ فرمايد. اين است يکي از آنان که حديث را براي تو مي آورد و نقل مي کند.

کسي است که از رسول خدا (صلي الله عليه و آله )چيزي شنيده و آن را به طور کامل به حافظه خود نسپرده است، لذا در نقل آن خطا کرده است. ولي دروغ عمدي به پيامبر نبسته است، آن حديث را در دست دارد و آن را روايت مي کند و به آن عمل مي کند و مي گويد:

من اين حديث را از رسول خدا (صلي الله عليه و آله )شنيده ام. اگر مسلمانان بدانند که اين شخص، در حديثي که نقل مي کند، دچار خطا و اشتباه عمدي شده است، از وي قبول نمي کنند و اگر خود او هم بداند که اشتباه کرده است، حديث را رد مي کند.

مردي است که از رسول خدا (صلي الله عليه و آله )چيزي را شنيده است که آن حضرت به آن امر فرموده، سپس از آن نهي کرده است و او از حکم دوم اطلاعي ندارد. يا نهي از چيزي را از آن بزرگوار شنيده ولي امري را که آن حضرت پس از نهي به آن چيز فرموده است نمي داند، منسوخ (حکم اول) را حفظ کرده ولي ناسخ (حکم دوم) را حفظ ننموده است. و اگر آورنده حديث مي دانست که آن منسوخ شده است، آن را دور مي انداخت و اگر مسلمانان در موقع شنيدن حديث از او مي دانستند که آن منسوخ شده است، آن را رد مي کردند.

کسي است که نه به خدا دروغ بسته است و نه به رسول او .او به جهت ترس از خدا و بزرگداشت رسول خدا صلی الله علیه و آله دروغ را دشمن می دارد و اشتباهی هم مرتکب نشده است و همان گونه که حدیث را شنیده است ،نقل می کند.

نه بر آن حدیث افزوده ،و نه از آن کم کرده است.او ناسخ را شنیده و به آن عمل نموده و منسوخ را حفظ کرده و ازآن اجتناب نموده است .خاص و عام و محکم و متشابه را شناخته و هر چیزی را در موضع خاص آن قرار داده است.

و گاهی از رسول خدا صلی الله علیه و آله صادر می گشت که دارای دو وجه (دورویه)بود:سخنی خاص و سخنی عام ،و کسی که مقصود خداوند سبحان و رسول خدا را نمی دانست،آن را می شنید و بدون این که معنا و مقصود و هدف ازآن را بداند،آن را توجیه می کرد.

و همه ياران پيامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) چنان نبودند که (همه چيز را) از آن حضرت بپرسند و بفهمند. حتي گاهي دوست مي داشتند يک عرب يا غريب تازه واردي از راه برسد و از آن حصرت بپرسد و آنان نيز پاسخ آن حضرت را بشنوند. براي من از اين چيزها پيش نمي آمد. مگر اين که از آن حضرت مي پرسيدم و آن را حفظ مي کردم. اين ها وجوه و علل اختلافات مردم درباره روايات است.