همانا احاديث در دسترس مردم حقّ و باطل و راست و دروغ و نسخ كننده و نسخ شده و عامّ (شامل همه) و خاصّ (مخصوص بعضى) و محكم (كه معنى آن آشكار) و متشابه (كه معنى آن واضح نيست) و محفوظ (از غلط و اشتباه) و موهوم (از روى وهم و گمان) است،

و بتحقيق در زمان رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله به آن حضرت دروغها بستند تا اينكه بخطبه خواندن ايستاد و فرمود: «هر كه از روى عمد و دانسته بمن دروغ بندد بايد نشيمن‏گاه خود را در آتش (دوزخ) قرار دهد».

و همانا حديث را (از پيغمبر اكرم يكى از) چهار مرد براى تو نقل ميكند كه پنجمى‏  ندارند: (اوّل:) مرد دوروئى كه اظهار ايمان نموده و خود را بآداب اسلام نمودار مى‏ سازد (در صورتي كه) از گناه پرهيز نكرده باك ندارد، عمدا و دانسته به رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله  دروغ مى‏ بندد، پس اگر مردم او را منافق و دروغگو مى‏ دانستند حديثش را قبول نداشته گفتارش را باور نمى‏ كردند، و ليكن (چون از باطن او خبر ندارند) مى‏ گويند: او از اصحاب رسول خدا  صلّى اللَّه عليه و آله  است كه آن حضرت را ديده و حديث را از او شنيده فرا گرفته است، پس (به اين جهت) گفتارش را قبول مى‏ نمايند،

و بتحقيق خداوند بتو مردم منافق و دو رو را خبر داده و وصف نموده، و ترا از آن آگاه ساخته است (در قرآن كريم در اين باره آيات بسيارى است از جمله در س 9 ى 101 مى‏ فرمايد: وَ مِمَّنْ حَوْلَكُمْ مِنَ الْأَعْرابِ مُنافِقُونَ وَ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ مَرَدُوا عَلَى النِّفاقِ لا تَعْلَمُهُمْ نَحْنُ نَعْلَمُهُمْ سَنُعَذِّبُهُمْ مَرَّتَيْنِ ثُمَّ يُرَدُّونَ إِلى‏ عَذابٍ عَظِيمٍ يعنى از باديه نشينانى كه گرد شما هستند منافق مى‏ باشند، و از اهل مدينه گروهى خو گرفته‏ اند بنفاق و دو روئى، تو به اسرار آنها دانا نيستى ما از رازشان آگاهيم و بزودى دو نوبت «يكى در دنيا و ديگرى در قبر» پس از آن در قيامت بعذاب بزرگ مبتلى مي شوند) منافقين‏ كه بعد از حضرت رسول باقى ماندند به پيشوايان گمراهى و به آنان كه (مردم را) بوسيله دروغ و بهتان بسوى آتش (دوزخ) خواندند (مانند معاويه و ديگران) نزديك شدند، پس (با جعل احاديث) آنها را صاحب اختيار كارها و حاكم بر مال و جان مردم گردانيدند، و بوسيله ايشان دنيا را خوردند (كالاى آنرا به ستم بدست آوردند) و مردم همواره با پادشاهان و دنيا همراهند (لذا از هيچ گونه كار خلاف رضاى خدا و رسول خوددارى نمى‏ نمايند) مگر آنان را كه خداوند (از شرّ شيطان و نفس امّاره) نگاه دارد، پس اين منافق يكى از چهار نفر بود.

و (دوّم:) مردى است كه از رسول خدا چيزى را شنيده و آنرا درست حفظ نكرده و در آن اشتباه و خطاء نموده و دانسته دروغ نگفته است، پس آنچه در تصرّف او است نقل ميكند و بآن عمل مى‏ نمايد و مى‏ گويد: من آنرا از رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله  شنيده ‏ام، پس اگر مسلمانان مى‏ دانستند كه او حديث را اشتباه فهميده از او نمى‏ پذيرفتند، و اگر او نيز مى‏ دانست كه اشتباه كرده آنرا ترك گفته نقل نمى‏ كرد.

و سوّم: مردى است كه از رسول خدا(صلّى اللَّه عليه و آله) چيزى را شنيده كه بآن امر مى‏ نموده بعد از آن نهى فرموده و او از نهى آن حضرت آگاه نيست، يا چيزى شنيده كه از آن نهى مى‏ نموده بعد بآن امر فرموده و او نمى‏ داند، پس نسخ شده را نگاه‏داشته نسخ كننده را بدست نياورده، و اگر مى‏ دانست كه آن حديث نسخ گرديده نقل نمى‏ نمود، و اگر مسلمانان هم موقعى كه آنرا از او شنيدند مى‏ دانستند نسخ شده بآن عمل نمى‏ كردند.

و ديگر چهارمى‏  است كه بر خدا و رسول او دروغ نبسته و از ترس خدا و باحترام رسول خدا(صلّى اللَّه عليه و آله)  دروغ را دشمن داشته، و خطاء و اشتباه هم نكرده است، بلكه آنچه شنيده بهمان قسم حفظ نموده و آنرا نقل كرده بآن چيزى نيفزوده و از آن نكاسته، و ناسخ را از بر كرده بآن عمل نموده و منسوخ را در نظر داشته از آن دورى گزيده، و عامّ و خاصّ را شناخته هر يك را در موضع خود قرار داده (عامّ را بجاى خاصّ و خاصّ را بجاى عامّ استعمال نكرده) و متشابه و محكم آنرا دانسته است (در متشابه تأمّل و احتياط كرده بمحكم و حديثى كه معنى آن آشكار است عمل مى‏ نمايد.

و از رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله  (گاهى به مقتضاى وقت و زمان) سخنى صادر مى‏ شد كه داراى دو معنى بود، سخنى كه به چيز و وقت معيّنى اختصاص داشته و سخنى كه همه چيز و همه وقت را شامل بود (آن هر دو سخن بصورت يكى مى‏ نمود، ولى از قرينه مقام و جهات ديگر مراد ظاهر مى‏ شد و اشتباه مرتفع مى‏ گشت) پس كسيكه نمى‏ دانست خدا و رسول او  صلّى اللَّه عليه و آله  از آن سخن چه خواسته‏ اند آنرا مى‏ شنيد و از روى نفهمى‏  بر خلاف واقع و بر ضدّ آنچه بآن قصد شده و بغير آنچه براى آن بيان گشته معنى و توجيه مى‏ نمود،

و چنين نبود كه همه اصحاب رسول خدا   صلّى اللَّه عليه و آله  از آن حضرت (مطلبى را) پرسيده و براى فهم آن كنجكاوى نمايند تا جائيكه (نپرسيدن و كنجكاوى ننمودنشان بحدّى بود كه) دوست داشتند باديه نشينى و غريبى از راه برسد و از آن حضرت، عليه السّلام، بپرسد تا ايشان بشنوند،

ولى در اين باب چيزى بر من نگذشت مگر اينكه از آن حضرت پرسيده و آنرا حفظ نمودم، پس اين سببها باعث اختلاف مردم و پريشان ماندن آنان در رواياتشان است.