ستایش مخصوص خداوندى است که حواس، وى را درک نمى کنند، و مکان ها او را در بر نمى گیرند، چشم ها او را نمى بینند و پوشش ها وى را مستور نمى سازند، خداوندى که با حدوث مخلوقاتش، ازلیت خود را آشکار ساخته
و با پیدایش موجودات، وجود خود را نشان داده و با همانند بودن آفریده ها، عدم وجود مثل و مانندى را براى ذات پاکش اثبات کرده است. خداوندى که در وعده هایش صادق است و برتر از آن است که به بندگانش ستم روا دارد. در میان بندگان، قیام به قسط کرده و در داورى خود، عدالت را درباره آن ها (به طور کامل) رعایت مى کند. حادث بودن اشیا را گواه بر ازلیتش قرار داده و ناتوانى آن ها را نشانه اى از قدرت خود، و فناى قهرى آن ها را گواه بر دوام وابدیتش شمرده است. او یگانه است؛ اما نه یگانه عددى (بلکه مثل ومانندى ندارد)، همیشگى است؛ولى نه به این معنا که زمان نامحدودى دارد (او برتر از زمان است) و برقرار است بى آن که نگهدارنده اى داشته باشد. عقل ها او را درمى یابند ولى نه از طریق حواس، و چشم ها او را مى بینند نه به صورت حضور جسمانى، اندیشه ها هرگز به او احاطه پیدا نکرده، بلکه خداوند به وسیله اندیشه ها بر اندیشه ها تجلى کرده است و با نیروى عقل، مسلّم گشته که کنه ذاتش را نتوان درک کرد و اندیشه هاى ژرف، افکار سستى را که دعوى احاطه بر کنه ذاتش را دارند، به محاکمه کشیده اند. (او بزرگ است) امّا نه به این معنا که حد و مرز جسمش طولانى است، (او باعظمت است) امّا نه به این معنا که ابعاد جسمانى فوق العاده بزرگى دارد، بلکه شأن و مقامش بزرگ و والاست وسلطه اش باعظمت!

و گواهى مى دهم که محمّد بنده و فرستاده برگزیده و امین مرضىّ اوست ـ درود خدا بر او و خاندانش باد ـ (خداوند) او را براى بیان حجت هاى لازم و پیروزى آشکار (حق بر باطل) و روشن ساختن راه حق فرستاد. او رسالت خود را آشکارا ابلاغ کرد و انسان ها را بر مسیر حق قرار داد در حالى که راه پیشرفت را به آن ها نشان داده بود، پرچم هاى هدایت را برافراشت و نشانه هاى روشن را برپا ساخت، ریسمان هاى (خیمه) اسلام را محکم کرد و دستگیره هاى ایمان را استوار ساخت.

اگر در عظمت قدرت (خداوند) و اهمّیّت نعمت او مى اندیشیدند، به راه راست بازمى گشتند، و از آتش سوزان (دوزخ) مى ترسیدند؛ ولى دل ها بیمار و چشم هاى بصیرت معیوب است، آیا به مخلوقات کوچکى که خدا آفریده، نمى نگرند که چگونه آفرینش آن ها را دقیق و حساب شده و ترکیب آن ها را متقن ساخته، گوش و چشم براى آن ها آفریده و استخوان و پوست آن ها را مرتّب کرده است؟ به این مورچه با آن جثه کوچک و اندام ظریفش نگاه کنید که از کوچکى، درست با چشم دیده نمى شود و در اندیشه نمى گنجد، چگونه روى زمین (ناهموار و پر سنگلاخ) راه مى رود و به روزى اش دست مى یابد، دانه ها را (از راه هاى دور و نزدیک) به لانه اش منتقل و در جایگاه مخصوص نگهدارى مى کند. در فصل گرما براى سرما، و به هنگام توانایى براى روز ناتوانى، ذخیره مى کند، روزى اش (از سوى خدا) تضمین شده و خوراک موافق طبعش در اختیار او قرار گرفته است، خداوند منّان هرگز از او غافل نمى شود و پروردگار مدبّر محرومش نمى سازد، هر چند در دل سنگ سخت و خشک و در میان صخره اى فاقد رطوبت باشد. و اگر در مجارى خوراک در بالا و پایین
دستگاه گوارش او و اطراف دنده هاى شکمش و آنچه در سر او، از چشم و گوش، قرار گرفته، بیندیشى، شگفت زده خواهى شد و از وصف عجایب او به زحمت خواهى افتاد. پس بزرگ وبلندمرتبه است خداوندى که مورچه را روى دست و پا (ى ضعیف و ظریفش) برپا داشته و او را بر ستون هاى محکمى (نسبت به او)، بنا نهاده است. هیچ آفریدگارى در آفرینش این حشره با او شریک نبوده و هیچ قدرتمندى او را در آفرینش آن یارى نکرده است. اگر همه راه هاى فکر واندیشه را طى کنى تا به آخر رسى، همه دلایل به تو مى گویند که آفریننده مورچه کوچک همان آفریدگار درخت (تناور) نخل است، زیرا ساختمان اجزاى هر موجودى دقیق است و هر مخلوق زنده اى در درون خود اعضاى مختلف و پیچیده اى دارد. (به یقین) بزرگ و کوچک، سنگین و سبک، و قوىّ و ضعیف، همه در آفرینش خداوند یکسان است و در برابر قدرتش همگون!

و همین گونه است (آفرینش) آسمان و هوا و بادها و آب. نگاهى بیفکن به خورشید و ماه و گیاه و درخت و آب و سنگ و آمد و شد این شب ها و روزها و پیدایش دریاها و کثرت این کوه ها و بلندى این قلّه ها و تعدّد این لغات و زبان هاى گوناگون، واى بر آن کس که (این نظام شگرف را ببیند و) نظام آفرین این جهان را انکار، و مدبّر عالم را نفى کند،
آن ها گمان کردند همچون علف هاى خودرو هستند که زارعى ندارند و براى اشکال گوناگونشان آفریننده اى نیست.
آن ها براى اثبات ادعاى خویش به دلیلى پناه نبرده، و براى آنچه در مغز خود پرورانده اند تحقیقى به عمل نیاورده اند.
آیا ممکن است ساختمانى بدون سازنده (اى عاقل و آگاه) یا حتى جنایتى (برنامه ریزى شده) بدون جنایتگر پدید آید؟!

و اگر مى خواهى، درباره ملخ سخن بگو که خداوند براى او دو چشم سرخ رنگ و دو حدقه همچون دو قرص ماه، آفریده و گوش پنهان و دهان مرتب و متناسب به او بخشیده است. خداوند براى او حس قوى و دو دندان که با آن ها (ساقه و شاخه گیاهان و برگ هاى درختان را) مى چیند و دو داس که با آن ها (ساقه ها و برگ هاى مورد نظر را) مى گیرد قرار داده است. کشاورزان براى زراعت خود از آن ها مى ترسند ولى هرگز قادر بر دفع آن ها نیستند حتى اگر همه دست به دست هم دهند. ملخ نیرومندانه پیش مى آید تا با جست و خیز خود به کشتزارها وارد شود و آنچه را که مى خواهد، انجام دهد (و هر زمان مایل بود ـ و احتمالا پس از نابودى کشتزار ـ آن جا را ترک گوید) این ها همه در حالى است که تمام پیکر او به اندازه یک انگشت باریک نیست!

بزرگ و جاویدان است خداوندى که همه آن هایى که در آسمان ها و زمین اند از روى اختیار یا اجبار در برابرش سجده مى کنند و صورت و جبین را براى او بر خاک مى سایند و طوق عبادت او را در سلامت و ضعف به گردن مى نهند و زمام اختیار خویش را از روى ترس و بیم به او مى سپارند. پرندگان، مسخّر فرمان اویند، خداوند شماره پرها و نفس هاى آن ها را احصا کرده، پاهاى (بعضى از) آن ها را براى حرکت درون آب و(گروهى دیگر را براى) خشکى محکم ساخته و براى هر کدام غذاى مناسب و خاصّى مقدّر فرموده و اصناف آن ها را شماره کرده (و هر یک را به شکل خاصّى آفریده) است. این کلاغ است و آن عقاب، و این کبوتر است و آن شترمرغ. هر یک را به نامى فراخوانده و روزى اش را برعهده گرفته است. ابرهاى سنگین (و پرآب) ایجاد کرد و باران هاى پر پشت و پى درپى از آن فرو فرستاد.
سهم هر مکانى را (از باران) مشخص ساخت و با آن، زمین هاى خشک را آبیارى کرد و گیاهان را بعد از خشکسالى رویاند.