حمد وسپاس مخصوص خداوندى است که سرانجامِ مخلوقات و عواقب امور به او منتهى مى گردد. او را براى احسان عظیم و برهان روشن و فضل و نعمت فزاینده اش سپاس مى گوییم؛ سپاسى که آنچه شایسته حق اوست ادا کند و آنچه در خور شکر اوست انجام دهد و ما را به ثوابش نزدیک سازد و موجب فزونى نعمتش گردد. و از او استعانت مى جوییم، استعانت کسى که به فضل پروردگار امیدوار است و به سودش آرزومند و به دفع زیان ها توسط او مطمئن و به نعمتش معترف و با رفتار و گفتار خود به او اذعان دارد (و فرمانبردار اوست). به او ایمان داریم، ایمان کسى که با یقین کامل به او امیدوار است و با اعتقاد خالص به او توجّه دارد، ایمان کسى که در برابر او خاضع است و با خلوص نیّت به توحید او اعتقاد دارد. با تمجید فراوان به بزرگداشت او مى پردازد و با رغبت وکوشش به او پناهنده مى شود.

او از کسى متولّد نشده تا همتایى در عزّت و قدرت داشته باشد و فرزندى به دنیا نیاورده تا پس از وفاتش وارث او گردد. وقت و زمانى پیش از او نبوده و زیادى و نقصانى بر او عارض نشده است؛ بلکه به سبب نشانه هاى تدبیر متقن و نظام محکمى که به ما ارائه داده عظمتش پیش چشم عقل ها آشکار شده است. از شواهد خلقت (حکیمانه و) باعظمت او آفرینش آسمان هاى پابرجایى است که بدون ستون و تکیه گاهى برپا هستند. خداوند آن ها را به قبول فرمان خویش دعوت کرد و آن ها با اطاعت، و اذعان، بدون درنگ و سستى دعوتش را پذیرفتند، و اگر اقرار آن ها به ربوبیّت خداوند و اذعانشان به اطاعت او نبود هرگز آن جا را محلّ عرش خود و مسکن فرشتگان (مقرّب) و محل بالا رفتن سخنان پاک و اعمال صالح بندگانش قرار نمى داد.

خداوند ستارگان آسمان را نشانه هایى قرار داد تا انسان هاى سرگردان را در شب تاریک (حتى) در دره هاى نقاط مختلف راهنمایى کند. نه پرده هاى تاریک شب هاى ظلمانى مانع نورافشانى ستارگان مى شود و نه چادر سیاه و تاریک آن مى تواند از تلألؤ نور ماه در پهنه آسمان ها جلوگیرى کند، منزّه است خداوندى که ظلمت شب هاى تار و خاموش و آرام در نقاط پست زمین و در قله هاى کوتاه و بلند کوه ها که در کنار یکدیگر قرار دارند بر او مخفى نیست. و نه آنچه غرّش رعد در کرانه هاى آسمان به وجود مى آورد و آنچه برق هاى ابر آن را پراکنده مى سازد و همچنین آنچه تندبادها از برگ هاى درختان فرو مى ریزند یا دانه هاى باران آن ها را از شاخه ها جدا مى سازند و نیز از محل سقوط و قرارگاه قطرات باران و جایگاه کشش دانه ها به وسیله مورچگان وحرکات آن ها (بر روى زمین) و غذایى که پشه را کفایت مى کند و آنچه انسان یا حیوانات ماده در رحم دارند، از همه این ها آگاه است.

ستایش مخصوص خداوندى است که پیش از آن که کرسى یا عرش، یا آسمان یا زمین، یا جن یا انسى موجود باشد وجود داشته است. خداوندى که نه با فکر و عقل ژرف اندیشان درک مى شود و نه با نیروى فهم، اندازه اى براى او مى توان تعیین کرد. هیچ درخواست کننده اى او را به خود مشغول نمى سازد (به گونه اى که از امور دیگر غافل شود) و هیچ گاه بخشش و عطایش از خزانه بى کرانش نمى کاهد. نه به وسیله چشم مى بیند و نه در مکانى محدود مى شود. نه همتا و همسرى دارد و نه در آفرینش نیاز به وسیله اى؛ نه با حواس درک مى شود و نه با مردم مقایسه مى گردد. او همان کسى است که با موسى سخن گفت و آیات بزرگش را به او نشان داد
بى آن که نیاز به اعضا و ابزار و زبان و حنجره داشته باشد. اى کسى که خود را براى بیان اوصاف پروردگارت به زحمت افکنده اى! اگر راست مى گویى جبرئیل و میکائیل و لشکر فرشتگان مقربین را وصف کن، همان ها که در بارگاه قدس به عبادت و خضوع مشغول اند و عقولشان از این که خداوند احسن الخالقین را وصف کند در حیرت فرو مانده است. (آرى!) کسى را مى توان با صفات شناخت که داراى هیئت و اعضا وابزارى باشد و عمرش در زمان معینى سپرى گردد، معبودى جز او نیست معبودى که با نور خویش هر ظلمتى را روشن ساخته و با تاریکى هایى که آفریده هر نورى را در ظلمت فرو برده است.

اى بندگان خدا! شما را به تقوا و پرهیزگارى در برابر خداوند سفارش مى کنم؛ همان خدایى که لباس هاى فاخر به شما پوشانید و وسایل زندگى را به فراوانى در اختیارتان قرار داد (هوشیار باشید! دنیا شما را نفریبد چرا که هرگز پایدار نیست). اگر کسى راهى به سوى بقا و جاودانگى یا جلوگیرى از مرگ پیدا مى کرد چنین کسى به یقین سلیمان بن داود(علیه السلام) بود. همان کس که خداوند حکومت جن و انس را افزون بر نبوّت و قرب پروردگار مسخّر وى ساخت؛ ولى آنگاه که آخرین روزى اش را برگرفت و مدّت زندگانى اش پایان یافت،
کمان هاى فنا تیرهاى مرگ را به سوى او پرتاب کردند و دار و دیار از او خالى گشت، مسکن ها (و قصرها)ى او بى صاحب ماند و گروهى دیگر، آن را به ارث بردند. (آرى) در قرون گذشته براى شما درس هاى عبرت فراوانى است. کجا هستند «عمالقه» و فرزندان «عمالقه»؟! کجایند فرعون ها و فرزندانشان؟ و کجا هستند صاحبان شهرهاى رسّ؛ همان ها که پیامبران را کشتند و چراغ پرفروغ سنّت هاى فرستادگان خدا را خاموش کردند و سنّت هاى جباران را زنده ساختند؟ کجایند آن ها که با لشکرهاى گران به راه افتادند و هزاران نفر را شکست دادند و متوارى ساختند؛ همان ها که سپاهیان فراوان گرد آوردند و شهرهاى بسیار بنا کردند؟

بخش دیگرى از خطبه: (آن مرد الهى) براى حفظ حکمت و دانش، زرهى بر تن کرده و حکمت را با تمام آدابش در برگرفته، توجّه خاص به آن کرده و آن را به خوبى شناخته و یک سره به آن پرداخته است. حکمت و دانش براى او گمشده اى است که همواره در جستجوى آن است
و نیازى است که پیوسته در طلب آن است. او هنگامى که اسلام غروب کند و همچون شترى که دم بر زمین نهاده (از راه رفتن بازمانده)، و سینه به زمین چسبانده است، پنهان خواهد شد. (آرى) او باقى مانده اى از حجّت هاى خداست وخلیفه وجانشینى از جانشینان پیامبران اوست.

اى مردم! من مواعظ و اندرزهایى را که پیامبران به امت هایشان دادند، براى شما بازگو کردم و در میان شما منتشر ساختم. و نیز آنچه را که اوصیاى پیامبران به امت هاى بعد رساندند، رساندم. (در آن جا که ضرورت داشت) شما را با تازیانه ام ادب کردم؛ ولى شما به هیچ صراطى مستقیم نشدید. بانگ نواهى پروردگار را در میان شما سردادم (که از اختلاف و تفرقه بپرهیزید)؛اما هرگز اجتماع نکردید و متّحد نشدید.
شما را به خدا! آیا انتظار دارید پیشوایى جز من شما را به راه بیاورد و طریق حق را به شما نشان دهد؟

آگاه باشید! آنچه از دنیا روى آورده بود، پشت کرده و آنچه پشت کرده بود، روى آورده است (سنّت هاى پیامبر (صلی الله علیه و آله) فراموش شده و سنن جاهلى در حکومت امویان بازگشته است)
بندگان نیک خدا به سرعت تصمیم به کوچ گرفتند و متاع اندک دنیاى فانى را با سرمایه هاى فراوان آخرتِ ماندگار، مبادله کردند. راستى، برادران ما که خونشان در صفین ریخته شد (و شربت شهادت نوشیدند)
اگر امروز زنده نیستند که از این لقمه هاى گلوگیر بخورند و از این آب هاى ناگوار بنوشند (واین حوادث دردناک را ببینند)، چه ضررى کردند؟ به خدا سوگند! آن ها به لقاى پروردگار نائل شدند و خدا پاداششان را به طور کامل عطا فرمود و آن ها را در سراى امن و امان بعد از این زندگى پر از خوف جاى داد.

کجایند برادران من؟ همان ها که در مسیر صحیح گام نهادند و در راه حق پیش افتادند،
کجاست «عمار»؟ کجاست «ابن تیّهان»؟ و کجاست «ذوالشهادتین»؟ (سه نفر از بزرگان یاران امام (علیه السلام) که شربت شهادت نوشیدند). و کجایند کسانى همچون آنان از برادرانشان که پیمان جانبازى بستند
و سرانجام سرهایشان براى فاجران فرستاده شد! آنگاه امام (علیه السلام) دست به محاسن شریف خود زد و مدت طولانى گریست و سپس فرمود: آه بر برادرانم. همان ها که قرآن را تلاوت مى کردند و به کار مى بستند،
در فرایض الهى تدبّر مى کردند و آن ها را به پا مى داشتند. سنّت ها را زنده کرده، بدعت ها را میراندند.
هنگامى که به سوى جهاد دعوت شدند، مشتاقانه پذیرفتند؛ به رهبر خود اطمینان داشتند و از او پیروى کردند.

اى بندگان خدا! جهاد، جهاد! آگاه باشید که من امروز لشکر را به سوى اردوگاه حرکت مى دهم،
آن کس که مى خواهد به سوى خدا حرکت کند با ما کوچ نماید.