از آنچه خداوند بیان فرموده، بهره گیرید و از مواعظ و اندرزهاى او پند پذیرید و نصایح او را (با جان و دل) قبول کنید؛ چرا که خداوند با دلیل هاى روشن، راه عذر را به روى شما بسته و حجّت را تمام کرده است. اعمالى را که دوست دارد و آنچه را که ناخوش دارد براى شما تبیین کرده است تا از آن ها تبعیّت کنید و از این ها دورى گزینید؛ زیرا رسول خدا (صلی الله علیه و آله) مى فرمود: «بهشت در میان ناراحتى ها و دوزخ در میان شهوات پیچیده شده است». و بدانید که هیچ طاعتى نیست جز این که انسان آن را با ناراحتى انجام مى دهد و هیچ معصیتى نیست جز این که با شهوت (و علاقه) مرتکب آن مى شود. رحمت خدا بر کسى که خود را از شهوات جدا سازد و هواى نفس را مهار کند؛ چرا که جلوگیرى از نفس سرکش از مشکل ترین کارهاست واین نفس، همواره به گناه و هواپرستى میل دارد. بدانید اى بندگان خدا که انسان باایمان، صبح و شام بر او نمى گذرد مگر این که نزد خویش متّهم است. پیوسته از خود عیب مى گیرد (و خویشتن را نقد مى کند) و براى خود طالب تکامل و فزونى است؛ بنابراین همچون پیشینیان و گذشتگان (صالح) خود باشید که قبل از شما بودند. آن ها شبیه مسافرى بودند که عمودهاى خیمه را برگرفته و طىّ طریق مى کند (دنیا را گذرگاهى مى دانستند به سوى سراى جاودان).

بدانید! این قرآن، پنددهنده اى است که هرگز کسى را نمى فریبد و هدایتگرى است که هیچ گاه گمراه نمى سازد و سخنگویى است که هرگز دروغ نمى گوید. هیچ کس در کنار این قرآن ننشسته جز این که از کنار آن با زیاده یا نقصانى برخاسته؛ زیادتى در هدایت یا نقصانى از کوردلى و جهالت. و بدانید که هیچ کس با داشتن قرآن، فقر و بیچارگى ندارد و هیچ کس بدون آن غنا و بى نیازى نخواهد داشت. حال که چنین است براى درمان بیمارى هاى خود از قرآن شفا بطلبید و براى پیروزى بر سختى ها و مشکلات از آن یارى بجویید؛
زیرا در قرآن شفاى سخت ترین بیمارى ها یعنى کفر و نفاق و جهل وضلالت است، بنابراین آنچه را که مى خواهید، به وسیله قرآن از خدا بخواهید و با محبّت قرآن به سوى خدا روى آورید، و هرگز به وسیله آن از مخلوقات او چیزى نخواهید؛ زیرا بندگان هرگز با چیزى مانند آن به خدا تقرّب نجسته اند. بدانید! قرآن، شفاعت کننده اى است که شفاعتش مورد قبول و گوینده اى است که سخنش مقبول است. آن کس که قرآن در روز قیامت براى او شفاعت کند مشمول شفاعت مى شود و آن کس که قرآن در قیامت از وى شکایت کند گواهى اش بر ضدّ او پذیرفته خواهد شد؛ چرا که روز قیامت، منادى صدا مى زند: آگاه باشید! امروز هر کس گرفتار بذرى است که افشانده و در گروى عاقبت اعمال خویش است؛ جز آنان که بذر قرآن افشاندند. شما نیز از بذرافشانان قرآن و پیروان آن باشید. پروردگارتان را با قرآن بشناسید و خویشتن را با آن اندرز دهید و در برابر قرآن، آراى خود را متّهم کنید و خواسته هاى نفسانى خویش را در برابر آن نادرست بشمارید.

عمل کنید، عمل کنید؛ سپس به پایان رسانید، به پایان رسانید، اعتدال، اعتدال؛ سپس شکیبایى، شکیبایى؛
و پارسایى، پارسایى. (بدانید) براى شما پایان و مقصدى است، خود را به آن برسانید، و براى شما نشانه اى قرار داده شده، به وسیله آن راه را پیدا کنید، و اسلام هدفى دارد به هدف آن برسید. با انجام دادن فرایضى که خدا برعهده شما گذاشته و وظایفى که براى شما تبیین کرده، حق او را ادا کنید که (اگر چنین کنید) من مدافع شما در روز قیامت خواهم بود!

آگاه باشید! مقدّرات پیشین به وقوع پیوست و قضا (ى الهى) انجام شد (و سرانجام خلافت به اهلش رسید)
و من به اتّکاى وعده هاى الهى و با دلیل و حجّت او سخن مى گویم. خداوند مى فرماید: کسانى که گفتند: پروردگار ما خداست، سپس در مسیر مستقیم، ثابت ماندند، فرشتگان الهى بر آن ها نازل مى شوند (و به آن ها مى گویند:) نترسید و اندوهگین مباشید و بشارت باد بر شما آن بهشتى که به شما وعده داده مى شد.
شما گفته اید: پروردگار ما خداست؛ بنابراین باید بر طریقه کتاب او و راه روشن فرمانش و مسیر درست عبادتش، مستقیم و ثابت بمانید. سپس از این مسیر روشن خارج نشوید و در آن بدعتى نگذارید و از آن منحرف نگردید؛ زیرا آنان که خارج شوند در قیامت در پیشگاه خدا وامى مانند و به سرمنزل مقصود نمى رسند.

سپس برحذر باشید از درهم شکستن فضایل اخلاقى و دگرگون ساختن آن. یک زبان باشید (و همیشه حق بگویید) انسان باید زبان خود را نگه دارد؛ زیرا این زبان، سرکش است و صاحبش را به هلاکت مى افکند. به خدا سوگند! باور نمى کنم بنده اى که زبانش را حفظ نکند،به درجه اى از تقوا برسد که به حالش سودمند گردد، (بدانید،) زبان مؤمن، پشت قلب او قرار دارد قلب منافق، پشت زبان اوست؛ چون مؤمن هرگاه بخواهد سخنى بگوید نخست مى اندیشد؛ اگر خیر بود اظهار مى کند و اگر شرّ بود آن را پنهان مى سازد؛ ولى منافق آنچه بر زبانش جارى مى شود مى گوید؛ در حالى که نمى داند کدام به سود اوست و کدام به زیان او. رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: ایمانِ هیچ بنده اى صاف و استوار نخواهد شد تا قلبش صاف شود و هیچ گاه قلبش صاف و استوار نخواهد شد تا زبانش چنین گردد. هر کس از شما بتواند خدا را در حالى ملاقات کند که دستش از خون و اموال مسلمانان پاک و زبانش از تعدى به آبروى آنان سالم مانده باشد، باید چنین کند (که نجات در آن است).

بدانید اى بندگان خدا! انسان باایمان آنچه را که سال گذشته حلال مى شمرد، امسال هم حلال مى شمرد
و آنچه را که سال گذشته حرام مى دانست امسال هم حرام مى داند. (بدانید) بدعت هایى که مردم گذاشته اند آنچه را که بر شما حرام شده، حلال نمى کند؛ حلال همان است که خدا حلال کرده و حرام همان است که خدا حرام ساخته است. شما امور مختلف را (در مورد بدعت ها) آزموده اید و خوب و بد را در این تجربه آموخته اید و با وضع گذشتگان پند و اندرز داده شده اید، عبرت گرفته اید و مَثَل ها براى شما زده شده
و به امرى آشکار دعوت شده اید. بر این اساس، تنها افراد ناشنوا از درک این مطلب عاجز و ناتوان اند
و تنها نابینایان آن را نمى بینند (بدانید) آن کس که از آزمون هاى الهى و تجربه ها سودى نبرد، از هیچ پند و اندرزى سود نخواهد برد و نتیجه تقصیر او آشکارا دامان او را مى گیرد (و دچار کوته بینى و کوته فکرى مى شود)؛ تا آن جا که بد را خوب وخوب را بد مى بیند. مردم دو گروه بیش نیستند: گروهى تابع شریعت و آیین خدا و گروهى بدعت گذار که دلیلى از سوى خدا و از سنّت پیامبر و نورى از حجّت و دلیل (عقل) با خود ندارند!

خداوند سبحان، احدى را درباره چیزى مانند قرآن، پند و اندرز نداده است؛ زیرا قرآن رشته محکم خدا و وسیله مطمئن اوست. در قرآن، بهار دل ها و چشمه هاى جوشان علم و دانش است و براى (زدودن زنگار غفلت و گناه از) قلب، صیقلى جز قرآن نیست؛ اما متأسفانه آن ها که از قرآن پند مى گرفتند رفتند
و فراموش کاران یا کسانى که خود را به فراموشى زده اند، مانده اند (راه خدا و مسیر قرآن، روشن است)
هرگاه کار نیکى را مشاهده کردید به آن کمک کنید و هر زمان کار شرّى را دیدید از آن بگذرید؛ زیرا رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) مى فرمود: اى فرزند آدم! کار نیک انجام ده و بدى را رها کن که اگر چنین کنى نجابت خود را حفظ کرده اى و در جاده مستقیم و میانه (دور از افراط و تفریط) گام برداشته اى.

آگاه باشید! ظلم سه گونه است:ظلمى که هرگز بخشوده نخواهد شد و ظلمى که بدون کیفر نخواهد بود
و ظلمى که بخشوده مى شود و بازخواست ندارد؛امّا ظلمى که بخشوده نخواهد شد، شرک به خداست. خداوند متعال مى فرماید: خدا هیچ گاه شرک به خود را نمى بخشد (و کسانى را که همتایى براى او قرار دهند مشمول عفو نخواهد ساخت)؛ امّا ظلمى که بخشوده مى شود، ستمى است که بندگان با ارتکاب گناهان صغیره به خویشتن کرده اند و امّا ظلمى که بدون کیفر نمى ماند، ظلم بندگان به یکدیگر است که قصاص در آن جا شدید است. این قصاص، مجروح ساختن با کارد یا زدن با تازیانه نیست؛ بلکه چیزى است که این ها در برابرش کوچک است.

مبادا در دین خدا به رنگ هاى مختلف درآیید، چرا که اتحاد و اجتماع در راه حق ـ هر چند خوشایند شما نباشد ـ از پراکندگى در راه باطلى که مورد علاقه شماست بهتر است و خداوند سبحان به هیچ کس، نه از گذشتگان و نه باقى ماندگان، به سبب اختلاف و تفرقه، نتیجه خوبى نبخشیده است.

اى مردم! خوشا به حال آن کس که پرداختن به حال خویش او را از توجّه به عیوب مردم بازدارد و خوشا به حال آن کس که در خانه نشسته، روزى خود را مى خورد و به طاعت پروردگارش مى پردازد و براى گناه خویش مى گرید. چنین کسى به اصلاح خویش مشغول است و مردم از دست او در آسایش اند.