همه موجودات به مقام شامخ خداوندي خاشع هستند و قيام وجودي همه اشياء به اوست. بي نياز کننده هر نيازمندي و عزت بخش هر ذليلي اوست. قوه هر ناتواني و پناهگاه هر سوخته دلي اوست. کسي که سخني گويد، سخنش را بشنود و هر کس خاموش باشد، راز درونيش را مي داند. هر کس که زندگاني کند، روزيش بر اوست، و کسي که مرگش فرا رسد، باز برگشتش به سوي اوست.

(بار پروردگارا)، چشمان ظاهري تو را نديده است، تا خبري از تو بدهد، بلکه وجود اقدست پيش از توصيف کنندگان از خلايقت بوده است. مخلوقات را براي دفع وحشت نيافريدي و آنها را براي سود بردن به کار نينداختي. هر کس که تو او را طلب کني، توانايي سبقت براي گريز از تو ندارد، و هر کس که تو او را گرفتي، قدرت فرار از تو را دارا نيست. کسي که تو را معصيت کند از سلطه تو نکاهد، و کسي که اطاعتت کند بر ملک تو نيفزايد. کسي که از قضاي تو به غضب درآيد، نتواند امر تو را برگرداند. و کسي که از امر تو رويگردان شود، بي نياز از تو نخواهد شد.

همه رازهاي نهاني در نزد تو آشکار و هر غيبي در پيشگاه تو مشهود است.
خداوندا، تويي آن حقيقت ابدي که مدتي براي تو نيست و تو بي نهايت همه هستي که هيچ گريزي از تو نيست. وعده گاه نهايي مخلوقات بارگاه توست، پس رهايي از سيطره مطلق تو نيست، مگر به سوي تو. اختيار هر جنبنده اي به دست توست، و سرنوشت همه نفوس به سوي تو. پاکيزه پروردگارا، چه باعظمت است شان تو.

پاک خداوندا، چه بزرگست آنچه که از مخلوقات تو مي بينيم. و چه کوچک است هر بزرگي در جنب قدرت تو. و چه دهشتناک است آنچه که از ملکوت تو مي بينيم. و چه محقر است اين ملکوت در برابر آن عظمتهاي قدرت تو که از ما پوشيده است. چه فراوان است نعمتهاي تو در اين دنيا. و چه ناچيز است اين نعمتهاي دنيوي در مقابل نعمتهاي اخروي.

(از جمله اين خطبه است:) فرشتگاني که در آسمان هاي خود اسکان فرمودي و از زمينت بالا بردي. آن فرشتگان داناترين مخلوقات به مقام ربوبي تو هستند. و بيمناکترين موجودات از تو و نزديکترين مخلوقات به بارگاه قدس و کبريايت. فرشتگان در مجاري تناسل مردها سکونت ننموده، و در ارحام زنان قرار نگرفته، و از قطره هاي آبي پست (نطفه) آفريده نشده اند. حوادث و گرفتاري هاي عالم طبيعت خللي بر آنها وارد نساخته و آنها را پراکنده ننموده است.

آن موجودات شريف با آن مقام و منزلتي که در نزد تو دارند و با آن که همه خواسته هاي آن ها متوجه و متمرکز مقام تو بوده، و آن اطاعتهاي فراواني که براي تو انجام مي دهند، و با اين که غفلت آنان از امر تو کم است، با همه اين اوصاف، اگر حقيقت نهايي عظمت تو را که از آنها پوشيده است ببينند، اعمال خود را کوچک مي شمارند. و به خودشان خرده گيري مي نمايند و مي فهمند که مطابق آنچه شايسته مقام ربوبي توست، تو را نپرستيده اند و به نحوي که حق اطاعت توست، تو را اطاعت ننموده اند.

خداوندا، اي منزه از همه نقايص در خالقيت و معبوديت که مخلوقات را براي آزمايش نيکو آفريدي. خانه اي بس باعظمت به وجود آوردي (خانه آخرت) و خواني بي دريغ در آن بگستردي. و در آن خوان بي دريغ انواع آشاميدني و خوردني و همسران و خدمتکاران و کاخ هاي مجلل و چشمه سارها و مزارع (باغ ها) و ميوه ها قرار دادي. خداوندا، سپس دعوت کننده اي فرستادي که مردم را به سوي آن سراي جاوداني دعوت نمايد. مردم نه آن دعوت کننده را اجابت کردند و نه به آنچه که ترغيب فرمودي، رغبت نمودند و نه به آنچه که تشويقشان کردي، مشتاق شدند.

آن مردم در اين دنيا رو به خوردن لاشه اي بردند که با خوردنش رسوا گشتند و به محبت آن لاشه اتفاق نمودند. (آنان عاشق جيفه دنيا شدند) و هر کس که به چيزي عشق بورزد، بيناييش را مختل و قلبش را بيمار نمايد. (اين عاشق که بينايي و دل را از دست داده است) با چشمي مختل مي نگرد و با گوشي ناشنوا مي شنود. شهوات، عقل اين عاشق خودباخته را ضايع و دنيا قلبش را مي رانده است. نفسش واله آن جيفه (يا دنيا) گشته، به بردگي آن جيفه درآمده و غلام (حلقه به گوش) کسي است که چيزي از آن را در اختيار دارد.

و مي گردد به هر طرفي که آن جيفه بگردد و روي آورد به هر سويي که آن موجود محقر روي آرود. آن لاشه خوار با هيچ عامل بازدارنده اي، از معصيت خدا باز نمي ايستد و براي ايمان به خدا و مشيت او از هيچ واعظي پند نمي گيرد، با اين که گرفتارشدگان فريب خورده را مي بيند که به هيچ وجه نمي توانند محصول تباهي هاي خود را برگردانند و برگرند. او مي بيند که چگونه آنچه که آن سرمايه باختگان نمي دانستند بر سرشان فرود آمد.

و آن جدايي از دنيا به سراغشان آمد که در فکرش نبودند و قدم به سوي آخرت بر وعده اي که داده شده بودند، نهادند.
آنچه بر سرشان فرود آمد، براي آنان توصيف نشده بود. سکرات موت و حسرت فوت تاختن آورد و اعضاي آنان را سست کرد و رنگهايشان را تغيير داد. سپس مرگ بر فرو رفتن در وجود آنان بيفزود و ميان هر يک از آنان و سخنش فاصله انداخت. اين عابر پل مرگ در ميان خانواده اش با چشمش مي نگرد و با گوشش مي شنود. هنوز عقلش صحيح است و مغزش به حال خود باقي است. مي انديشد که عمر خود را در کجا فاني کرد و روزگارش را در چه چيزي سپري نمود.

ياد مي آورد اموالي را که جمع کرده و از چگونگي موارد طلب آن اموال چشم پوشيده. از موارد حلال روشن و از موارد مشتبه نتايج جمع آوري آن اموال را مي بيند که گريبانگيرش شده و هم اکنون درصدد مفارقت از آن هاست، که آن اموال به بازماندگان پس از او متعلق مي شود و آنان از آن بهره مند مي گردند و برخوردار مي شوند.

گوارايي آن اندوخته ها نصيب ديگران مي گردد و بار سنگينش به دوش اوست، در حالي که گروهاي آن مرد به آن اموال بسته است. او از پشيماني ظهور واقعيات و نتايج کردار و گفتار و انديشه هايش دست به دندان مي گزد و اعراض مي کند از آنچه که در روزگار عمرش رغبت به آن داشت. و آرزو مي کند کسي که درباره اندوخته ها به او رشک مي برد و حسادت مي کرد، آن اندوخته ها را حيازت مي کرد نه او.

(او در اين تخيلات و تفکرات مشغول است) که مرگ نفوذ خود را در بدن او ادامه مي دهد، تا اين که زبانش در گراييدن به خاموشي، به گوشش ملحق مي گردد. اکنون در ميان خاندانش قرار گرفته. نه با زبانش سخني مي گويد و نه با گوشش صدايي را مي شنود. چشم براي نگاه در روي اعضاي خاندانش مي گرداند. حرکات زبان آنان را مي بيند، ولي موج سخنشان را نمي شنود.

سپس مرگ بر فراگيري همه وجود او مي افزايد. بينايش گرفته مي شود چنان که شنواييش گرفته شده بود. در اين حال است که روح از بدن او خارج مي گردد و لاشه اي در ميان خانواده اش مي افتد. اعضاي خانواده از نزديکي به او وحشت نموده از او دوري مي جويند. نه پاسخي به گريه کننده اي دارد و نه جوابي به کسي که او را بخواند. سپس او را برداشته، به آخرين منزلگهش در زمين برده و به عملش مي سپارند و از ديدارش منقطع مي شود.

تا آنگاه که حکم مقرر درباره بندگان به پايان برسد و امور خلقت به تقديرات نهاييش و آخر مخلوقات به اول آنها ملحق گردد و امر خداوندي طبق اراده او براي تجديد مخلوقاتش صادر شود. آسمان را به اهتزاز درآورد و آن را بشکافد و زمين را به حرکت درآورد و آن را بلرزاند. و کوه ها را از جا کنده، آن ها را متلاشي سازد. بعضي از آن کوه ها بعضي ديگر را از هيبت جلال و وحشت از سطوت او بکوبد و هر کسي را که در زير زمين است، بيرون بياورد.

پس از پوساندن آنان تجديدشان نمايد و پس از پراکندگي، آنان را جمع کند. سپس آنان را از يکديگر جدا کند، براي سوال از اعمال مخفي و کردارهاي پنهاني که انجام داده اند و آنان را دو گروه کند. به گروهي از آنان انعام فرمايد و از گروه ديگر انتقام بکشد اما مردم مطيع را به مجاورت خود پاداششان مي دهد و براي آنان در سراي ابديش جاودانگي مي بخشد.

جايگاهي که وارد شوندگان از آن جا کوچ نکنند، و حالاتشان دگرگون نگردد، و خوف و هراس ها هجوم به آنان نياورد. و بيماريها به سراغشان نيايد، و مخاطرات بر آنان عارض نگردد. و سفرها براي حرکت آماده شان ننمايد. و اما معصيت کاران، خداوند آنان را به بدترين جايگاه فرود آورده، دستهاي آنان را به گردنشان بسته و پيشاني آنان را به پاهايشان نزديک مي کند.

پيراهن هاي قطران لباسهايي از آتش به آنان بپوشاند، در عذابي که حرارتش بسيار سخت است، و در جايگاهي که درش بر ساکنانش بسته، در آتشي با هجوم شديد و با صدا، و در شعله اي مرتفع با صدايي بس هولناک. آن کس که در چنان عذابي گرفتار شود، کوچ نتواند کرد و اسيرش با دادن فديه آزاد نگردد. و بند و زنجيرهايي که به آن تبهکاران بسته شده، گسيخته نشود. مدتي معين براي اقامت در آن عذابخانه نيست که به سرآيد و براي آن مردم اجلي مشخص نيست که فرا رسد و زندگيشان پايان بپذيرد.

و از جمله آن خطبه است در ذکر پيامبر صلي الله عليه و آله و سلم :
آن رسول گرامي دنيا را محقر و ناچيز نمود (يا آن را حقير و ناچيز ديد) و بي اعتنا و اهانت به آن کرد و دانست که خداوند به علت برگزيدگي او دنيا را از او دور نموده و آن را به علت تحقير به ديگران گسترده است. لذا از ته دل از دنيا اعراض فرمود، و ياد آن را از نفس خود محو نمود. و دوست داشت که زينت آن از چشمش غايب شود تا از آن زينت دنيوي پوشاک فخر و مباهات براي خود اتخاذ نکند، يا اميد اقامت هميشگي در دنيا (يا در آن زينتها) نداشته باشد.

آن بزرگوار مردم را از طرف پروردگارش تبليغ کرد و عذرخواهي را از آنان زايل ساخت. و امت خود را در حالي که از عواقب معصيت کاري تهديد مي کرد، نصيحت فرمود. و در حالي که آنان را بشارت به پاداش اطاعت خداوندي مي داد، دعوت به بهشت مي نمود، و در حال برحذر داشتن مردم از نتايج کارهاي زشت، آنان را از آتش دوزخ مي ترساند.

ماييم درخت (پربار) نبوت و محل فرود رسالت و جايگاه تردد فرشتگان و معادن علم و منابع جوشان حکم. يار و دوستدار ما در انتظار رحمت از خدا است، و دشمن ما و کسي که با ما کينه توزي دارد، در انتظار غضب الهي است.